Silesiana

JAN KRAJCZOK (na podstawie XIX-wiecznego tekstu Rudolfa Münzberga)

Joseph Benedict Polednik (1798-1882). Szkic historyczny o twórcy fundacji dobroczynnej w Lyskach

Edward Polednik spod Rybnika był jedynakiem. Świetnie się zapowiadał. Miał 17 lat, gdy przeziębił się na polowaniu. Wdało się zapalenie mózgu. Zmarł. Wtedy jego zdruzgotany ojciec swój duży majątek przeznaczył na pomoc innym.  Ojciec tego chłopaka nazywał się Józef Benedykt Polednik. Ktoś inny w obliczu takiej tragedii zacząłby pić albo pogrążył się w apatii. 48-letni wtedy Józef postanowił jednak swój majątek i talent do pomnażania pieniędzy przeznaczyć na pomoc bliźnim. Dzięki fundacji Józefa Polednika setki zdolnych, ale ubogich Ślązaków zdobyło wykształcenie. Tak się złożyło, że jednym z najwybitniejszych z nich okazał się jego własny krewny, urodzony już po jego śmierci. To prawnuk jego siostry, błogosławiony ksiądz Emil Szramek, wybitnie zasłużony dla Kościoła i śląskiej kultury.

Życie Josepha Benedicta Polednika, chłopskiego syna z Lysek dowodzi, że prawdziwa i uniwersalna wielkość może pojawić się nawet w małej wiosce pomiędzy Raciborzem i Rybnikiem i nie stanie jej na przeszkodzie żaden negatywny stereotyp. Skoro taka niezwykła historia wydarzyła się raz i to z dala od wielkich centrów kultury, to oznacza, że wydarzać się może ona zawsze i wszędzie. Grzechem byłoby nie wziąć tego pod uwagę wstając rano z łóżka.

Do odkrycia tych nieznanych kart fascynującej historii Górnego Śląska zaprasza dr Jan Krajczok, nauczyciel i pasjonat historii z rybnickich Chwałowic.

Fragment wstępu

W każdej rodzinie dzieje się coś ciekawego, co warto zapamiętać, przekazać wnukom czy prawnukom. Zdarzają się rzeczy wyjątkowe, jednorazowe ze względu na specyfikę miejsca, czasu i środowiska. Ponadto nikt nigdy nie opisał tych zdarzeń, pozostawały jedynie przekazywane z ust do ust. To wspomnienia subiektywne osób uczestniczących bezpośrednio w danych wydarzeniach i sytuacjach, tylko ich dotyczących. Każda rodzina ma swoją niepowtarzalną historię, obfitującą w wiele ciekawych sytuacji, splatającą się z wydarzeniami w kraju, czy na świecie. Tak było w przypadku Marii Gawron - Marylki. O jej rodzinie i o niej samej będzie ta historia, której była świadkiem i aktywnym uczestnikiem. Marię Gawron poznałam będąc uczennicą i jej wychowanką. To ona była moją pierwszą nauczycielką. Prowadziła klasę od początku tj. od klasy pierwszej do jej ukończenia, czyli wówczas do klasy ósmej. Jako dziecko, po raz pierwszy przekraczając próg szkoły, byłam wpatrzona w młodą, energiczną i piękną nauczycielkę. Za-wsze schludnie, acz skromnie ubraną. Śledziłam każdy jej gest, ruch i słowo. Wyjątkowe dobro i ciepło, które z niej emanowało sprawiało, że nie czułam się obco w nowym otoczeniu. Wręcz przeciwnie wszystkie dzieci lgnęły do niej tak, jak do swojej mamy. Jej matczyne podejście do każdego ucznia sprawiało wrażenie rodzicielskiej atmosfery. Tak było przez kolejne lata, kiedy dorastaliśmy i dojrzewa-liśmy do pełnego uczestnictwa w życiu społeczności uczniowskiej. Być może sumienność, uczciwość i ciepło, którego przez osiem szkolnych lat doświadczałam spowodowało, że chciałam być taka jak ona i poszłam w jej ślady.

SŁOWO OD WYDAWCY

Historia zatoczyła koło. W maju 1921 roku kilkuset powstańców z Bierunia, Bojszów i okolicy wyjechało pod Górę Św. Anny, gdzie we wiosce Siedlec (gm. Izbicko) stoczyli krwawą bitwę z oddziałami miejscowej samoobrony. Padło ich tam 42, wielu zostało rannych, wielu dostało się do niewoli. Przez długie dziesiątki lat ich miejsce śmierci nie było do końca rozpoznane. Dopiero w 2007 roku, dzięki Autorowi niniejszego zbioru — pasjonatowi lokalnej historii z gminy Izbicko — udało się nawiązać kontakt z rodzinami powstańczymi powiatu bieruńsko-lędzińskiego. Od tego czasu zaistniała i trwa po dziś przyjacielska współpraca Bierunia z Izbickiem. Jednym z jej owoców jest ta książka. Jej wydania podjęło się Stowarzyszenie Rozwoju Zawodowego Ślaska i Małopolski cieszące się już sporym dorobkiem wydawniczym nakierowanym głównie na pozycje lokalne o ważnym znaczeniu dla wspólnoty powiatowej. Zbiór ;Wspomnienia do ocalenia" autorstwa Krzysztofa Ralli na pewno takie znaczenie mają, bowiem dzieląc się tragicznymi doświadczeniami historycznymi, zbliżają ludzi, inspirują do wspólnych działań prospołecznych, pielęgnują wspólną pamięć. Pięknym tego przejawem jest Pomnik Powstańców Śląskich w Siedlcu, gdzie społeczność lokalna czci poległych powstańców pszczyńskich, oraz ta książka, poprzez którą społeczność powiatu bieruńsko-lędzińskiego pragnie wyrazić wdzięczność społeczności Gminy Izbicko za wieloletnią opiekę nad miejscem uświęconym krwią naszych górnośląskich synów.

Bernard Bednorz Starosta Bieruńsko-lędziński

Z pasją i sercem. Prof. Jan Czempas (1948-2019) biografia nielinearna
Biografia Profesora Jana Czempasa

Przedmowa
Oddajemy do rąk Państwa książkę niezwykłą, bo poświęconą postaci prof. Jana Czempasa z Bierunia, uznanego ekonomisty i samorządowca, którego większość z nas zdążyła poznać i który nadal - mimo upływu czasu - pozostaje w naszej pamięci. To był niezwykły człowiek, który zachwycał nas i inspirował do tego byśmy byli lepsi. Bardziej pracowici. Bardziej wymagający. Bardziej chrześcijańscy. I dawał przykład nie tylko słowem, ale przede wszystkim konkretnymi działaniami, nierzadko zakulisowymi. Zapraszam na wędrówkę śladami tego Człowieka, nie powinien on bowiem zo-stać zapomniany. Myślę, że przyczyni się do tego kolejna książka dr. Grzegorza Sztolera, historyka z Międzyrzecza, którą wydało Stowarzyszenie Rozwoju Zawodowego Śląska i Małopolski. Niech dobrze służy wszystkim. Niniejsza publikacja jest ukłonem samorządowców Powiatu Bieruńsko-Lędzińskiego dla Postaci Profesora Jana Czempasa i hołdem dla jego nieocenionych zasług w budowaniu podwalin naszego samorządu. To także znakomita okazja, by uczcić 25-lecie istnienia naszej Wspólnoty Powiatowej. Profesor Jan Czempas, człowiek wybitny i przyzwoity, pozostanie w naszych sercach i pamięci.
Bernard Bednorz, Starosta Bieruńsko-Lędziński

 Nowe poprawione i rozszerzone drugie wydanie serii Duchy wojny.

Alois Ochman i jego towarzysze broni.

W tym wydaniu pojawiają się kolejni czterej, których historie są literackim ocaleniem od zapomnienia .

Ofiary tej wojny są wyraziste i uwolnione ich dusze uzyskały pojednanie z przodkami.

Cel został osiągnięty - górnośląskiej społeczności przywrócono pamięć o tamtych tragicznych wydarzeniach.

Słynny śląski familok – czym jest? Kto i dla kogo go zbudował? Kto w nim mieszka? Widok ceglanego domu wielorodzinnego to jedno z pierwszych skojarzeń, dotyczących przemysłowego Górnego Śląska. Ale czy na pewno słuszne? Poznajmy świat robotniczych osiedli budowanych w XIX i XX wieku – ich historię, wygląd, architekturę i mieszkańców. Oprócz typowego familoka i ceglanych kamienic, tworzących całe miejskie kwartały, dostrzeżemy także inne budynki – domy o śnieżnobiałych ścianach ulokowane w ogrodach – przywołujące krajobraz sielskiej wsi. Odkryjmy, czym jest „patronackie osiedle robotnicze”, a także kim jest ów „patron”, który dbał, by na terenie osiedla stworzyć mikroświat. W tej przestrzeni robotnik rodził się, uczył, pracował, spędzał niemal całe swoje życie, mając w pobliżu wszystko co potrzebne. 

W ciągu ostatnich 200 lat na terenie Górnego Śląska powstało ponad 200 patronackich osiedli i kolonii robotniczych, a znaczna część z nich już nie istnieje bądź zachowała się tylko częściowo. W tej książce opisano wybrane osiedla w Boruszowicach, Bytomiu, Chorzowie, Gliwicach, Katowicach, Knurowie, Rudzie Śląskiej, Siemianowicach, Świętochłowicach, Tarnowskich Górach i Zabrzu. Dla mieszkańców tych osiedli i kolonii ta bogato ilustrowana publikacja może stać się pretekstem do wspomnień oraz do zachowania pamięci o miejscach, które powoli znikają z miejskiego krajobrazu. Dla czytelników spoza regionu będzie impulsem do odkrywania nowych odmiennych przestrzeni. 

Autor, korzystając z bogatych zbiorów archiwów, muzeów i bibliotek, informacje o historii osiedli, ich architekturze i aktualnym stanie wzbogacił licznymi, mapami, rycinami, pocztówkami oraz archiwalnymi zdjęciami. 

c

Zarówno w Polskiej jak i Śląskiej rzeczywistości historycznej żył duch dworu.

Jest zjawiskiem o wiele silniejszym niż ziemia, dworskie zabudowania czy rody szlacheckie.Jest on fundamentem naszej tożsamości.

Podejmujemy w tej publikacji próbę ratowania resztek dworskiego dziedzictwa; ułomków murów,

fragmenty zachowanych przekazów archiwalnych, okruchy ludzkich wspomnień.

...Ten materiał oraz dążenie do jego zachowania i przekazania potomnym,

stały się przyczynkiem do wysnucia ciekawej opowieści utrzymanej w konwencji sensacyjnego kryminału.

Książka wiele wnosi wiele nowej wiedzy do poznania wojennych dziejów Górnego Śląska .

Warto ją przeczytać, lektura będzie wielką niespodzianką.

Opowieść górnośląska. Mianujom mie Hanka. Jak Niobe.

Historia rodziny śląskiej, fragment historii Górnego Ślaska opowiedziana oczami zwykłej Ślązaczki spod Pszczyny.

Hanka snuje historię realną, momentami tragiczną czasami śmieszną, momentami  poruszającą.

Przeplatającą  wątki osobiste - dwa małżeństwa, czterech synów z historią  Górnego Śląska.

Czas zaboru  pruskiego, plebiscyty, powstania oraz okres  II wojny światowej, okres powojenny PRLU,

Bez osądu pokazuje niejednoznaczność ludzkich wyborów i koloryt życia w tych niełatwych czasach.

Historia Żydów Imielina.

 Po wielkich trudach udało mi się doprowadzić do końca historię sudeckich schronisk turystycznych. Czy to są już wszystkie schroniska na opisywanym terenie? Trudno odpowiedzieć. Szczególnie, jeśli chodzi o schroniska, które działały z końcem XIX i na początku XX wieku. Wiadomości o nich są bardzo ubogie. Nie zachowały się też zdjęcia tych obiektów.

z Przedmowy

Zarys Dziejów nie pretenduje do miana naukowego opracowania historycznego, lecz jest wielotematyczną opowieścią ukazującą różnorakie wątki tworzące sugestywny obraz przeszłości. Jest to książka dla każdego, nawet nieprzygotowanego czytelnika. To panorama starych, rudzkich dzielnic od średniowiecza do 1959 roku. Adresowana jest nie tylko do miłośników historii regionu, lecz także do nauczycieli, a poprzez nich do młodego pokolenia, któremu poznanie dawnych stron rodzinnych, życia i pracy minionych pokoleń,
pozwoli lepiej zrozumieć przeszłość. Układ książki podobny jest do pierwszej części. Dzielnice opisywane są z perspektywy poszczególnych ulic.
Bernard Kopiec

Inspiracją napisania tej książki i były artykuły i filmy o Sokołowsku. We wszystkich publikacjach jest doskonal napisana historia Sokołowska do 104.5 roku. Powojenna historia zaczyna się dopiero w 1956 roku, gdy dyrektorem sanatorium w Sokołowsku został Stanisław Domin. Nikt nawet nie wspomniał o jego poprzedniku, którym był dr Stefan Tarka. Nie zdołałem dokładnie ustalić kiedy zaczął pracować w Sokołowsku. Prawdopodobnie było to z początku 1951 roku. Pracował tam razem z żoną Stanisławą, która także była ftyzjatrą. Był kolejnym dyrektorem sanatorium Sokołowsku gdy Służba Zdrowia przejęła uzdrowisko. Nie udało mi się ustalić jego poprzedników. Nie znalazłem nikogo .kto by znał powojenne dzieje sanatorium do 1956 roku. W Sokołowsku byłem na leczeniu w i latach 1954-1955 i bardzo dobrze pamiętam tamte czasy. Uzdrowisko było doskonale zagospodarowanie i dobrze zarządzane. Nie miałem natomiast problemów historycznych celem opisania tej miejscowości do 1939 roku Literatura na ten temat Sokołowska jest bardzo bogata. Nie miałem także problemów w zdobyciu widokówek Sokołowska, których jest bardzo dużo. Praca moja miała być na 40, góra 50 stron. Ale było tyle ciekawych zdjęć że wyszło mi 120 stron. Dziękuję wszystkim bezimiennym informatorom którzy pomogli mi napisać tą pracę, szczególnie dziękuję Alicji Palka i Kazimierzowi Pudło.

Fragment z przedmowy