Gry i zabawy dziecięce. Studium nad wyobraźnią twórczą u dzieci.

Jest to psychologiczno-pedagogiczne studium poświęcone dziecięcej zabawie – jej istocie, mechanizmom oraz znaczeniu wychowawczemu. Autor analizuje zabawę nie jako pustą rozrywkę, ale jako kluczowy przejaw rozwoju wyobraźni i dojrzewania psychicznego dziecka.

Książkę otwiera obszerny wstęp o twórczej wyobraźni u dzieci, w którym wyróżnia cztery główne stadia jej rozwoju – od złudnych postrzeżeń, przez ożywianie przedmiotów martwych, aż po twórczą pomysłowość i przenoszenie fikcyjnych światów do rzeczywistości.

W dalszych rozdziałach autor:

• Omawia różne teorie zabawy (m.in. Schillera, Spencera, Wundta i Groosa), wskazując, że zabawa to nie tylko wypoczynek czy nadmiar energii, ale przede wszystkim wrodzony instynkt przygotowujący dziecko do życia poprzez naśladownictwo i ćwiczenie przyszłych ról społecznych.

• Analizuje psychologię zabawy – wyjaśnia, skąd bierze się przyjemność z zabawy (z zaspokojenia instynktów, radości tworzenia, poczucia niezależności) oraz jak kluczową rolę odgrywa w niej „złuda” (iluzja) – świadome udawanie, które dziecko przeżywa z pełnym zaangażowaniem, a które ma swój własny mechanizm wiary i sprostowania.

• Proponuje szczegółową klasyfikację zabaw: pod względem pochodzenia (zabawy dziecięce, naśladowcze i oparte na wyobraźni) oraz pod względem wartości wychowawczej (gry ruchowe, zabawy kształcące zmysły, wolę, zabawy artystyczne – plastyczne, dramatyczne i architektoniczne).

• Osobny rozdział poświęca zabawie lalką, tłumacząc jej popularność zaspokajaniem instynktów macierzyńskich i naśladowczych oraz pragnieniem odgrywania ról.

• W zakończeniu zamieszcza praktyczne wskazówki dotyczące zabawek – ostrzega przed zabawkami moralizatorskimi, historycznymi i zbyt skomplikowanymi, zaleca zaś proste, estetyczne przedmioty, a przede wszystkim uczy, że najlepszą zabawką jest ta, którą dziecko tworzy samodzielnie. Podkreśla również, że zabawa jest dla wychowawcy cennym narzędziem diagnostycznym – pozwala rozpoznać zdolności i charakter dziecka.

Podsumowując: to klasyczna pozycja z pogranicza psychologii rozwojowej i pedagogiki, która pokazuje, że zabawa to nie „czas stracony”, ale poważna i niezbędna praca rozwojowa dziecka – oraz daje dorosłym konkretne narzędzia, jak mądrze tę zabawę wspierać, a nie przeszkadzać jej swoją nieudolną interwencją.

KSIĄŻKA JEST REPRINTERM Z 1905 Roku.

SPIS RZECZY.

Przedmowa

SŁOWO WSTĘPNE.

Wyobraźnia twórcza u dziecka.

Odmiany wyobraźni dziecięcej. Pochodzą one: 1) z mniejszej lub większej oryginalności; 2) z różnorodności materyału; 3) z różnicy charakteru. – Cztery główne stadya rozwoju wyobraźni. – Pierwsze stadyum: Postrzeganie złudne. Jego stopnie: 1) rola wyobraźni w postrzeganiu normalnem; 2) gra wyobraźni przy postrzeganiu niedokładnem; 3) złudzenie zmysłów; 4) halucynacye. – Przykłady. – Złudzenie specyalne: powiększanie rozmiaru przedmiotów. – Rozmaite przykłady. – Drugie stadyum: Ożywianie przedmiotów martwych. Różne stopnie: 1) wiara w istnienie wszędzie w naturze istot nadprzyrodzonych; 2) ożywianie przedmiotów martwych samo w sobie; 3) przedmiotowanie i uosabianie abstrakcyi. – Przykłady. –

Trzecie stadyum: Zabawa. – Czwarte stadyum: Pomysłowość w zakresie świata dziwów.

Różne stopnie: 1) przenoszenie w świat realny obrazów, powstałych z opowiadania i czytania; 2) obrazowanie ich w umyśle; 3) pomysłowość sama w sobie, jej stopnie. – Przykłady. – Potęga wyobraźni dziecięcej.

ROZDZIAŁ I.

Istota zabawy.

Rozmaite teorye o istocie zabawy. 1) Zabawa, jako wypoczynek. Lazarus, Guts Muts. – Przykłady. – Niedostateczność tego pojęcia. – 2) Wytłumaczenie zabawy zbytkiem energii. Schiller, H. Spencer. Wykład tej teoryi. – Jej stosunek do poprzedzającej. – Fakty na jej poparcie. – Jakkolwiek ważna, nie tłumaczy wszystkich rodzajów zabaw. – Uzupełnienie Spencera: Zabawa jest naśladowaniem czynności celowych. – Podobny pogląd Wundta. – Niedostateczność naśladownictwa. – 3) Zabawa, jako czynnik, rozwijający instynkty i przygotowujący do życia. – Teorya Groosa. – Rozmaitość poglądów co do powstawania instynktów. – Zabawa, jako wprawa dziedziczna. – Przykłady. – Nie ma osobnego instynktu zabawy, są tylko instynkty powszechne, ujawniające się w formie zabawy. – Instynkt naśladowczy. – Zakończenie: zabawy młodocianego wieku opierają się na instynktach. – Dowody. 27

ROZDZIAŁ II.

Psychologia zabawy dziecięcej.

Przejawy duchowe, towarzyszące czynności zabawy: przyjemność i złuda. I. Przyjemność zabawy wynika: 1) z zadowolenia instynktu; 2) z przyjemności tworzenia; przykłady; z radości, wywołanej powodzeniem; przykłady; czy zabawa może być bezinteresowną? 3) z poczucia niezależności; 4) z złudy. – II) Złuda. Stanowi ona integralną część wyobraźni. Złuda świadoma lub dobrowolna i złuda mimowolna. – Przykłady. – Przyjemność, jaką daje, jest w stosunku prostym do jej natężenia. – Przykłady. – Skutkiem tego wszystko, co odbiera dziecku złudzenie, jest mu niemiłe. Mechanizm złudzenia. Wiara i sprostowanie. Dwa sposoby sprostowania: 1) okoliczności zabawy; 2) poczucie własnej działalności.

ROZDZIAŁ III.

Klasyfikacya zabaw dziecięcych.

Dwa sposoby klasyfikacyi zabaw dziecięcych: 1) na zasadzie ich pochodzenia; 2) według ich celu. – I) Podział gier i zabaw na zasadzie pochodzenia. Uwagi wstępne. 1) Zabawy dziecięce. Przykłady. 2) Zabawy naśladowcze. Przykłady. 3) Zabawy, oparte na wyobraźni. Ich główne formy: a) przeobrażanie przedmiotów; przykłady; b) ożywianie przedmiotów martwych; przykłady; c) wymyślanie urojonych zabawek; d) przeistaczanie osobistości; przykłady; e) odtwarzanie bajek; przykłady. – II. Podział zabaw na zasadzie ich znaczenia wychowawczego: 1) Gry ruchowe. Przykłady. Wyższość ich nad gimnastyką. 2) Zabawy, kształcące zmysły. Przykłady. 4) Zabawy wzruszeniowe. 5) Zabawy, kształcące wolę. Przykłady. – 6) Zabawy artystyczne: a) zabawa estetyczna; b) zabawa epiczna; c) zabawa architektoniczna; d) naśladownictwo plastyczne; e) malowanie; f) zabawa dramatyczna. Rozmaite przykłady.

ROZDZIAŁ IV.

Zabawa lalką.

Niezmierne rozpowszechnienie tej zabawy. – Przyczyny jej popularności: 1) zadowala instynkty macierzyńskie; istota złudzenia, którego jest przedmiotem. 2) zadowala również instynkt naśladowczy; przykład; 3) odpowiada pragnieniu odgrywania roli. Przypadki główne: a) dziecko uważa lalkę za osobę; b) czyni ją towarzyszką swych zabaw: lalki królowej Wiktorii; c) dziecko znajduje przyjemność w zabawianiu jej; rozmaite przykłady. – Uczucie obawy sprzeciwia się zabawie; przykład. – Ostrożność w wyborze lalek jest niezbędna.

ZAKOŃCZENIE.

Zabawki dziecięce.

Rozmaite rodzaje zabawek. – Zabawki moralizatorskie. – Zabawki historyczne; złe ich strony. – Zabawki naukowe i pouczające. – Zabawki automatyczne. – Najwięcej zajmującemi są zabawki niewyszukane. – Trzeba unikać zbyt wielkiej ilości zabawek. – Powody, dla których należy unikać: 1) zabawek nieestetycznych; 2) zabawek zbytkowych. – Trzeba dziecko nauczyć samodzielnego sporządzania zabawek; przykład: zabawki z korka. – Konieczność uwzględniania w zabawie samorzutności dzieci. – Zabawa, jako środek do rozpoznawania zdolności i charakteru. – W jakich wypadkach interwencya starszych jest pożądana. – Lenistwo w zabawie. – Środki zaradcze.