Wyobraźnia u dzieci i jej odmiany. Studium psychologiczno-pedagogiczne.

Jest to psychologiczno-pedagogiczna rozprawa badająca naturę ludzkiej wyobraźni, ze szczególnym uwzględnieniem jej funkcjonowania u dzieci. Autor odrzuca traktowanie wyobraźni jako jednolitej zdolności, a zamiast tego dowodzi, że opiera się ona na obrazach zmysłowych (wzrokowych, słuchowych, dotykowych i mięśniowych).

Główna teza książki głosi, że ludzie dzielą się na kilka odmiennych „typów czuciowych” (wzrokowy, słuchowy, ruchowy oraz przeciętny/normalny), w zależności od tego, który rodzaj obrazów wewnętrznych dominuje w ich myśleniu, pamięci i mowie wewnętrznej. Autor szczegółowo analizuje każdy typ, przytaczając liczne przykłady znanych postaci (np. Mozarta, Beethovena, Balzaca, Rafaela, Dickensa), aby zilustrować, jak dany typ wpływa na twórczość, rozumowanie i codzienne funkcjonowanie.

Książka ma wyraźny cel praktyczny – skierowana jest do wychowawców i nauczycieli. Autor podkreśla, że aby skutecznie kształcić dziecko, należy najpierw rozpoznać jego dominujący typ wyobraźni. Ostrzega również przed niebezpieczeństwami nadmiernego rozwoju jednego typu (np. skłonnością do halucynacji u typów wzrokowych) i wskazuje na typ przeciętny (zrównoważony) jako ideał, który daje najmniejsze ryzyko zaburzeń i największą wszechstronność.

W ostatnim rozdziale zawiera konkretne wskazówki metodyczne dla pedagogów, jak ćwiczyć i rozwijać słabsze rodzaje obrazów za pomocą odpowiednich ćwiczeń zmysłów (dotyku, wzroku, słuchu) oraz jak świadomie równoważyć wyobraźnię dziecka, aby uniknąć jednostronności umysłowej. Całość wieńczy podsumowanie na temat harmonijnego rozwoju psychicznego.

KSIĄŻKA JEST REPRINTERM Z 1895 Roku.

SPIS RZECZY.

Przedmowa tłumacza.
Słowo wstępne.

ROZDZIAŁ I.
Obrazy. – W jakim znaczeniu używamy tego wyrazu. – Tyle rodzajów obrazów, ile rodzajów czuć. – Stosunek do siebie tych dwóch kategorii zjawisk. – W istocie swojej są one tym samem. – Przykłady. – Ich wspólne siedlisko.

ROZDZIAŁ II.
Psychologiczne prawo kojarzenia. – Kojarzenie obrazów w powstawaniu wyobrażeń. – Przeważna rola czuć i obrazów dotykowych, mięśniowych, wzrokowych i słuchowych. – Syntezowanie obrazów za pomocą wyrazów. – Obrazy wyrazowe. – Rozmaite skojarzenia obrazów, wyobrażeń i wyrazów dostarczają wszystkich materiałów umysłowości naszej. – Gdzie więc wobec tego należy szukać przyczyny rozmaitości umysłów.

ROZDZIAŁ III.
Rozmaite odmiany wyobraźni lub pamięci. – Rozmaitość ta wynika z bardziej wyłącznej zdolności do postrzegania jakiejś kategorii czuć. – Zdolność ta tłumaczy się różnorodną organizacją mózgową, która ostatecznie zależy bodaj od dziedziczności. – Związek zachodzący pomiędzy rozwojem obrazów wyrazowych i rozwojem innych obrazów. – Obrazy i myśl. Równowaga rozmaitych rodzajów obrazów albo przewaga jednego rodzaju nad innymi przyczyną rozmaitości umysłów. – Ztąd wynika istnienie kilku odmian osobników, kilku typów czuciowych: wzrokowego, słuchowego, ruchowego, normalnego albo przeciętnego.

ROZDZIAŁ IV.
Typ wzrokowy. – Cechy jego. – Pamięć typu wzrokowego: Przypadek malarza angielskiego cytowany przez Wigana; – Horacy Vernet; – Gustaw Doré; – Klaudiusz Lorrain; – Bamboche; – Henryk Regnault; – George Sand; – Aleksander Dumas; – Honoriusz de Balzac. – Wyobraźnia czynna typu wzrokowego: Rafael; – Michał Anioł; – Jan Martin; – H. de Balzac; – Dickens; – Talma. – Rozumowanie typu wzrokowego: przedwcześni matematycy: Zerah Colburn; – szachiści grający z zamkniętymi oczami. – Mowa wewnętrzna typu wzrokowego: przypadek aktora angielskiego; – przypadki kilku mówców: Hérault de Séchelles; – Charma; – K. Richet. – Czysty typ wzrokowy: przypadek chorego obserwowany przez Charcota. – Sposób obiektywnego rozpoznawania typu wzrokowego.

ROZDZIAŁ V.
Typ słuchowy. – Jego cechy. – Pamięć typu słuchowego: Mozart, inne przykłady. – Wyobraźnia typu słuchowego: Mozart; – Cherubini; – Mendelssohn; – Beethoven; – Legouvé. – Rozumowanie typu słuchowego: przykłady. – Mowa wewnętrzna: de Bonald; – de Cardaillac; – V. Egger. – Specjalna postać mowy wewnętrznej: Delboeuf; – Diderot.

ROZDZIAŁ VI.
Obraz mięśniowy i jego rola. – Typ ruchowy. – Jego cechy. – Pamięć osób typu ruchowego: fakt podany przez pułkownika Montcrafta; – przypadek G. Ballot'a. – Język wewnętrzny typu ruchowego: Stricker; – Montaigne; – Maine de Biran; – Bain; – Liard. – Szczególny przypadek głuchoniemych. – Wyjątkowa doniosłość obrazów ruchowych w sprawie rozwoju umysłowego: Laura Bridgman.

ROZDZIAŁ VII.
Jakie korzyści przynosi umysłowi przewaga jednego rodzaju obrazów. – Rozmaitość uzdolnień u dzieci. – Wychowawca koniecznie powinien je rozpoznawać. – Niektóre sposoby przydatne w tym celu.

ROZDZIAŁ VIII.
Umysł, w razie ich utraty, bywa zaskoczony znienacka. – Przykład: raz jeszcze przypadek chorego, którego obserwował Charcot. – Nadmierny rozwój pewnej kategorii obrazów usposabia do halucynacji, do obłędu. – Przykład: raz jeszcze przypadek malarza, którego przytacza Wigan. – O wadzie właściwej osobom typu wzrokowego.

ROZDZIAŁ IX.
Typ przeciętny czyli normalny. – Przykład Taine'a. – Pamięć, wyobraźnia, rozumowanie, mowa wewnętrzna osobnika normalnego. – Względna wyższość tego typu: mniejsze niebezpieczeństwa; rozmaitość uzdolnień; ludzie z epoki Odrodzenia: Leonardo da Vinci, Benvenuto Cellini i inni. – Konieczność równoważenia obrazów.

ROZDZIAŁ X.
Sposoby możliwe: – 1-o. Kojarzenie rodzajów obrazów słabych z rodzajem obrazów silnych. – 2-o. Specjalne uprawianie każdego z nich; – wyjątkowa ostrość zmysłów: przykłady ociemniałych, głuchoniemych, somnambulików, hypnotyków i t. d.; – kształcenie dotyku i zmysłu mięśniowego lub kinestetycznego, – wzroku: metoda Lecoqa de Boisbaudran'a, – słuchu. – 3-o. Uprawianie społecznie rozmaitych pamięci; – sposoby zalecane przez kilku pedagogów; – ćwiczenia rozmaite.