Skrypt jest skierowany do studentów kierunku Elektrotechnika na Wydziale Elektrycznym Politechniki Warszawskiej.
Niniejszy skrypt powstał jako materiał pomocniczy do zajęć z badań kompatybilności elektromagnetycznej prowadzonych w pracowniach Politechniki Warszawskiej.
W ramach laboratorium student zaznajomi się z metodyką, zakresem, sposobem przeprowadzenia i raportowania wyników badań kompatybilności elektromagnetycznej zgodnie z wymaganiami Dyrektywy Europejskiej 2014/30/EU o Kompatybilności Elektromagnetycznej. Ponadto student pozna różne metody poprawy kompatybilności elektromagnetycznej prowadzących do pozytywnego wyniku badań.

Skrypt jest przeznaczony dla studentów Wydziału Inżynierii Produkcji Politechniki Warszawskiej i stanowi uzupełnienie wykładów „Komputerowe Projektowanie w Przetwórstwie Tworzyw Sztucznych”, „CAD/CAE w Przetwórstwie Tworzyw Sztucznych”, „Wybrane Zagadnienia Przetwórstwa Tworzyw Sztucznych”, „Przetwórstwo Tworzyw Sztucznych”, „Automatyzacja Procesów Przetwórstwa Tworzywa Sztucznych”, „Maszyny Technologiczne” i „Technologie Przemysłowe”. Jest też polecany studentom innych wydziałów, np. Wydziału Inżynierii Chemicznej i Procesowej, Wydziału Chemicznego, Wydziału Inżynierii Materiałowej oraz studentom innych uczelni. Przedstawiono w nim wybrane zagadnienia komputerowego wspomagania projektowania w przetwórstwie tworzyw. Ćwiczenia laboratoryjne są realizowane z wykorzystaniem zaawansowanych systemów CAD/CAE, takich jak: ANSYS Polyflow, AUTODESK MOLDFLOW i SSEM.

Od Autorów
Przewody elektryczne stanowią podstawowy element każdej instalacji elektrycznej stanowiącej wyposażenie budynku. Od ich poprawnego doboru zależy również bezpieczeństwo osób użytkujących instalację oraz bezpieczeństwo pożarowe budynku. Zasady doboru przewodów są jednoznacznie określone w normach przedmiotowych, z których jednak projektanci elektrycy nie zawsze korzystają, co w konsekwencji powoduje, że projektowana instalacja może mieć wiele błędów.

Bardzo istotne jest dobranie właściwych zabezpieczeń przewodów i kabli. Problematyka doboru zabezpieczeń przeciążeniowych oraz zabezpieczeń zwarciowych przewodów i kabli niskiego napięcia jest związana z ich roboczą i zwarciową obciążalnością prądową. Pierwszym krokiem jest ustalenie wartości spodziewanego prądu obciążenia IB, który stanowi podstawę doboru prądu znamionowego zabezpieczenia In oraz wstępnego doboru obciążalności długotrwałej Iz przewodu. Drugim krokiem jest dobór prądu znamionowego i/lub nastawczego zabezpieczenia nadprądowego w taki sposób, aby wytrzymały prąd IB spodziewanego obciążenia oraz prądy załączeniowe, będące prądami normalnego użytkowania. Trzecim krokiem jest dobór przekroju przewodu w taki sposób, aby spełniał on wymagania w zakresie wytrzymałości mechanicznej, obciążalności cieplnej długotrwałej i zwarciowej, dopuszczalnego spadku napięcia oraz warunki ochrony przeciwporażeniowej zgodnie z wymaganiami normy PN-HD 60364-4-41:2009 Instalacje elektryczne niskiego napięcia. Część 4-41: Ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa. Ochrona przed porażeniem elektrycznym.

Osobnym problemem jest dobór przewodów do zasilania urządzeń ppoż., które muszą funkcjonować w czasie pożaru, kiedy występuje wysoka temperatura powodująca znaczny wzrost rezystancji przewodów zasilających. Zagadnienia te nie zostały dotychczas objęte normalizacją, w związku z czym często projektanci nieświadomie popełniają podczas projektowania instalacji wiele błędów, mimo że pozornie dobór przewodów został wykonany zgodnie z obowiązującymi przepisami i normami.

Generalnie w obwodach bezpieczeństwa, do których należy zaliczyć urządzenia ppoż., takie jak np. oświetlenie awaryjne, pompy pożarowe, pompy tryskaczowe, DSO oraz dźwigi dla ekip ratowniczych, a także obwody bezpieczeństwa w ruchu lotniczym, kolejowym, drogowym i wodnym oraz w obwodach kontroli dostępu, nie należy stosować wyłączników różnicowoprądowych oraz zabezpieczeń przeciążeniowych. W obwodach tych w celu wyeliminowania przypadkowych zadziałań, prądy znamionowe lub nastawcze zabezpieczeń zwarciowych należy zawyżyć o jeden lub dwa stopnie w porównaniu z zwartością wynikającą ze zwykłych zasad ich doboru. Przy doborze zabezpieczeń należy również pamiętać o zachowaniu wybiórczości ich działania z zabezpieczeniami usytuowanymi na niższych stopniach zabezpieczeń.

Niniejsze opracowanie w zamierzeniu autorów ma być podręczną „ściągą” dla projektantów i wykonawców, z której będą mogli zawsze skorzystać w warunkach budowy. Czytelników, którzy chcieliby pogłębić swoją wiedzę w zakresie doboru przewodów i kabli nn oraz ich zabezpieczania, zachęcamy do lektury książki pt. „Ochrona przeciwporażeniowa oraz dobór przewodów i ich zabezpieczeń w instalacjach elektrycznych niskiego napięcia”, naszego autorstwa, wydanej w ramach serii wydawniczej „Zeszyty dla elektryków”.

Aktualne wydanie uwzględnia zmiany wynikłe z wycofania bez zastąpienia w dniu 10 maja 2017 r. przez prezesa PKN normy PN-IEC 60364-5-523:2001 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego. Obciążalność prądowa długotrwała przewodów.

Zawarte w publikacji tabele dopuszczalnej obciążalności prądowej przewodów są zgodne z wymaganiami normy PN-HD 60364-5-52:2011 Instalacje elektryczne niskiego napięcia. Część 5-52: Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego. Oprzewodowanie.

Julian Wiatr
Marcin Orzechowski

Bezpieczeństwo pożarowe jest jednym z najważniejszych wymagań stawianych współczesnym budynkom. Wiąże się z nim szereg wymagań technicznych, które należy spełnić na etapie projektowania. Ponieważ najważniejszym elementem działań ratowniczo-gaśniczych jest ewakuacja ludzi z budynku objętego pożarem, stawia się określone wymagania dla konstrukcji budynku oraz instalowanych w nim urządzeń elektrycznych i instalacji zasilającej te urządzenia. Sprawność przebiegu ewakuacji zależy od wielu czynników, począwszy od zagwarantowanych przez właściciela, zarządcę lub użytkownika obiektu warunków technicznych do jej przeprowadzenia (drogi ewakuacyjne, wydzielenie stref pożarowych, elementy wykończenia wnętrz, oświetlenie awaryjne, znaki bezpieczeństwa), a skończywszy na urządzeniach przeciwpożarowych (dźwiękowe systemy ostrzegawcze, systemy sygnalizacji pożaru, wentylacji pożarowej, stałe urządzenia gaśnicze, tryskacze itp.). Całość rozwiązań ma m.in. za zadanie utrzymać w budynku objętym pożarem, przez założony czas, parametry środowiska (temperaturę, promieniowanie cieplne, zasięg widzialności, stężenie tlenu oraz toksyczność środowiska) umożliwiające bezpieczną ewakuację.

Prawidłowość funkcjonowania kluczowych urządzeń przeciwpożarowych zależy nie tylko od właściwego ich doboru, montażu, ale także od jakości dostarczanej energii elektrycznej, gdyż zapewnienie niezawodnego zasilania urządzeń przeciwpożarowych jest warunkiem koniecznym dla sprawnego prowadzenia akcji ratowniczo-gaśniczej.
Przewody tych instalacji narażone są na działanie wysokiej temperatury, dlatego muszą one zapewnić ciągłość dostaw energii elektrycznej o wymaganych parametrach przez czas niezbędny do funkcjonowania zasilanych urządzeń.

Towarzysząca pożarowi temperatura powoduje zmniejszenie przewodności elektrycznej przewodów, co skutkuje pogorszeniem jakości dostarczanej energii elektrycznej objawiającej się nadmiernym spadkiem napięcia oraz pogorszeniem warunków ochrony przeciwporażeniowej tych urządzeń.

Zgodnie z wymaganiami Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (DzU z 2005 roku, poz. 1422), do zasilania urządzeń ppoż., które muszą funkcjonować w czasie pożaru, należy stosować „zespoły kablowe” zapewniające dostawę energii elektrycznej przez czas niezbędny do ich funkcjonowania. Czas ten wynika bezpośrednio z dokumentu określanego jako scenariusz zdarzeń pożarowych, który, zgodnie z wymaganiem Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 grudnia 2015 roku w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej (DzU z 2015 roku, poz. 2117), jest opracowywany dla każdego budynku, w którym instalowany jest system sygnalizacji pożaru. Wymienione wcześniej rozporządzenie Ministra Infrastruktury określa tylko wymagania w zakresie ciągłości dostaw energii pomijając wymagania w zakresie jej jakości.

Podczas pożaru wskutek wysterowania przeciwpożarowego wyłącznika prądu urządzenia elektryczne powszechnego użytku zostają wyłączone spod napięcia. W budynku, w którym zostały zainstalowane urządzenia ppoż., niedopuszczalne jest ich wyłączenie w czasie pożaru. Urządzenia te należy zasilać sprzed przeciwpożarowego wyłącznika prądu oraz zadbać o wysoką niezawodność dostaw energii elektrycznej do ich zasilania.
W odniesieniu do obwodów zasilających urządzenia elektryczne funkcjonujące w czasie pożaru proces ich nagrzewania przebiega znacznie szybciej niż podczas normalnej eksploatacji i jest spowodowany głównie działaniem wysokiej temperatury powstającej w czasie pożaru.

Dobierane przewody lub kable o wymaganej odporności ogniowej, gwarantującej dostawę energii elektrycznej przez czas określony w scenariuszu rozwoju zdarzeń pożarowych, muszą spełniać wymagania norm i przepisów techniczno-prawnych określających zasady doboru przekroju przewodów z uwzględnieniem wymagań określonych w normie N SEP-E 005 Dobór przewodów elektrycznych do zasilania urządzeń, których funkcjonowanie jest niezbędne w czasie pożaru.
W czasie pożaru następuje znaczny wzrost temperatury otoczenia, który skutkuje wzrostem rezystancji przewodów zasilających. Wzrost rezystancji przewodów skutkuje natomiast zwiększonymi spadkami napięć oraz zakłóceniem skutecznej ochrony przeciwporażeniowej. Zawarte w niniejszym opracowaniu informacje wymagają od czytelnika znajomości zagadnień doboru przewodów i kabli elektrycznych oraz ich zabezpieczeń. Konieczna jest również znajomość zagadnień ochrony przeciwporażeniowej, dlatego też autorzy pominęli problematykę zagadnień powszechnie znanych i skupili się na zagadnieniach pomijanych w innych publikacjach z tego zakresu.
W tym miejscu pragnę złożyć podziękowanie wszystkim osobom, które przekazały swoje uwagi i sugestie podczas pracy nad książką.

Szczególne podziękowania kieruję do recenzentów: dr. hab. inż. Stefana Gierlotki, dr. hab. inż. Pawła Piotrowskiego oraz bryg. dr. inż. Waldemara Jaskółowskiego, dziekana Wydziału Inżynierii Bezpieczeństwa Pożarowego SGSP.
Podziękowania należą się również członkom komitetu technicznego SITP ds. bezpieczeństwa pożarowego obiektów energetyki, kierowanego przez st. bryg. w st. spocz. mgr. inż. Zdzisława Winnickiego, za cenne uwagi i sugestie przekazywane podczas pracy nad książką.

Opowiadania pisane ręką lotników różnych formacji, pilotów wojskowych
Lotnictwa cywilnego pilotów samolotowych oraz szybowcowych.
Książka zawiera też opowiadania spadochroniarzy z uwzględnieniem
Relacji z różnych lokalizacji np. Włochy, Kanada, USA, Polska.
Prezentowane prace obejmują też poezję wmontowaną w zdjęcie
Lotnicze o tematyce spójnej z wierszem co do formy bardzo widowiskową
oraz miłą „dla oka”.

Thermal spraying is one of the most universal techniques for depositing feedstock materials on a substrate. It allows the production of metallic, ceramic, and composite coatings on both metallic and ceramic substrates. Spray deposition involves ejecting heated or cold particles of feedstock material at high velocity toward the substrate. In the final stage of the process, the substrate and the formed coating are cooled to ambient temperature, resulting in residual stresses due to differences in the thermal, physical, and mechanical properties of the feedstock materials and the substrate. The residual stress state of the coating and substrate has a significant effect on their strength, thermal shock resistance, and fatigue life under cyclically varying thermal loads.

Laboratorium z podstaw elektrotechniki i elektroniki.

Ochrona klimatu i środowiska. Nowoczesna energetyka. Wybrana problematyka.

Ochrona klimatu i zrównoważony rozwój znajdują się na czele globalnych priorytetów, co wymaga poszukiwania nowoczesnych rozwiązań energetycznych. Niniejsza monografia zagłębia się w kluczowe zagadnienia związane z Priorytetowym Obszarem Badawczym (POB6) „Ochrona klimatu i środowiska, nowoczesna energetyka”, oferując analizę różnych metod wykorzystania i zagospodarowania odpadów, problematyki jakości powietrza oraz szerszego kontekstu transformacji energetycznej.

Publikacja prezentuje podstawową wiedzę na temat budowy obrabiarek skrawających CNC (frezarek i tokarek) oraz sposobów ich programowania: ręcznego oraz z użyciem komputerowych systemów CAM (Computer Aided Manufacturing).
Publikacja ma postać podręcznika akademickiego, który będzie przydatny dla przyszłych i obecnych projektantów lub konstruktorów, bo pozwoli im opracowywać części (maszyn, urządzeń, produktów przemysłowych), których kształt jest technologiczny, czyli dający się poprawnie wykonać na typowych, dostępnych na rynku obrabiarkach skrawających.
Podręcznik będzie też pomocny dla operatorów i programistów obrabiarek skrawających sterowanych numerycznie, ponieważ opisano w nim sposoby programowania, punkty charakterystyczne obrabiarek CNC, najważniejsze funkcje kodu G i cykle obróbkowe. Powinno to im pozwolić na samodzielne redagowanie programów obróbki technologicznej oraz ułatwić zdobycie doświadczenia produkcyjnego. Niniejszy podręcznik może pomóc też w opracowaniu procesów technologicznych części mechanicznych z wykorzystaniem tokarek i frezarek CNC.

Bogato ilustrowany poradnik poświęcony obsłudze i naprawie samochodów Mercedes klasy E z silnikami wysokoprężnymi: 200D, 250D, 250TD, 300D, 300TD, produkowanych od stycznia 1985 do czerwca 1995. Dane techniczne i regulacyjne, opisy czynności obsługowo-naprawczych, momenty dokręcania połączeń gwintowych, tablice typowych niesprawności, schematy instalacji elektrycznej.
MERCEDES-BENZ serii W 124 (klasy E)
z silnikiem wysokoprężnym:
E200D 2,0 dm3 53 kW (72 KM)
- od 11985 do V 1989
E200D 2,0 dm3 55 kW (75 KM)
- od VI 1989 do VI 1995
E250D 2,5 dm3 66 kW (90 KM)
- od 11985 do V 1989
E250D 2,5 dm3 69 kW (94 KM)
- od VI 1989 do V 1993
E250TD 2,5 dm3 83 kW (113 KM)
- od VI 1993 do VI 1995
E250TD 2,5 dm3 90 kW (122 KM)
- od IX 1988 do V 1989
E250TD 2,5 dm3 93 kW (126 KM)
- od VI 1989 do VI 1995
E300D 3,0 dm3 80 kW (109 KM)
- od 11985 do V 1989
E300D 3,0 dm3 83 kW (113 KM)
- od VI 1989 do V 1993
E300TD 3,0 dm3 100 kW (136 KM)
- od VI 1993 do VI 1995
E300TD 3,0 dm3 105 kW (143 KM)
- od 11988 do V 1989
E300TD 3,0 dm3108 kW (147 KM)
- od VI 1989 do VI 1995

Zarys historii niemieckiej firmy produkującej motocykle powszechnie znane pod marką MZ. Krótka charakterystyka poszczególnych serii motocykli MZ oraz opisy wszystkich odmian modeli wytwarzanych seryjnie od 1950 roku, w kolejności chronologicznej według daty rozpoczęcia produkcji, włącznie z limitowanymi seriami specjalnymi. W opisach uwzględniono wiele ciekawostek związanych z przedstawianymi motocyklami oraz podstawowe dane techniczne. Opisano także wszystkie produkowane motocykle MZ z wózkami bocznymi. Całość bogato zilustrowana zdjęciami opisywanych pojazdów.
IFA RT 125
IFA BK 150
MZ RT 125
MZ ES 175 i 250
MZ BK 350
MZ ES 125, 150 i 300
MZ ETS 150 i 250
MZ TS 125, 150 i 250
MZ ETZ 125, 150 i 250
MZ ETZ 251 i 301
MZ 500 R
MuZ ETZ 251 Fun i Tour
MuZ ETZ 301 Fun i Tour
MuZ 500 Fun i Tour
MuZ 500 Country i Silver Star
Kanuni MZ ETZ 251 i 301
Kanuni MZ 125 Sportstar
MZ 125 Roadstar
MZ 125 Sportstar
MZ-B RT 125
MuZ Skorpion Sport i Tour
MuZ Skorpion Traveller, Replica i Cup
MuZ Charly
MuZ Mastiff i Mastiff Warrior
MuZ Baghira i Baghira HR
MuZ Baghira Street Moto i Black Panther
MuZ Moskito i Moskito SX
MuZ RT 125
MZ RT 125 SX i 125 SM
MZ 1000 S i 1000 SF
MZ RT 125 NATO
IFA/MZ BK 350 z wózkiem Stoye
MZ ES 250 z wózkiem Stoye Elastic
MZ ES 300 z wózkiem Stole Super Elastic
MZ ES 250/1 z wózkiem towarowym Stoye
MZ ES 250/2 z wózkiem Stoye Super Elastic
MZ TS 250 i TS 250/1 z wózkiem Super Elastic
MZ ETZ 250, ETZ 251 i ETZ 301 z wózkiem Super Elastic
MZ 500 R z wózkiem Velorex 562 i 700
Kanuni MZ z wózkiem Velorex 562
Zespół MZ Voyager
Zespół MZ Silver Star

Publikacja przełomowa i niezwykła. Dotychczas nikt nie pokusił się o prezentację pojazdów użytkowanych przez Milicję Obywatelską i organy bezpieczeństwa PRL w sposób profesjonalny, a przy tym przystępny i zrozumiały dla laika. Przed 1989 r. temat był całkowicie utajniony. Po ustrojowym przełomie rzadko i niechętnie pisano o milicyjnych pojazdach, choć do początku XXI w. eksmilicyjne Polonezy oraz Nysy stanowiły znaczną część policyjnej floty. Z MO kojarzono głównie Polonezy serialowego porucznika Borewicza i radiowozy używane przez grupy rekonstrukcyjne przy okazji rocznic wprowadzenia stanu wojennego. Dla wielu Polaków widok zomowskiego Stara WT był traumatycznym wspomnieniem czasów słusznie minionych.

Maciej Replewicz dotarł do niepublikowanej dotąd dokumentacji MSW i zaprezentował profesjonalne opracowanie o pojazdach MO i bezpieki: od milicyjnego motocykla SHL M11 przez prawie nieznane radiowozy Syrena 103 i Fiat 132p, importowane z Japonii Hondy aż po kołowy transporter opancerzony SKOT używany przez ZOMO w latach 80. Wbrew pozorom MO borykało się ze stałym niedoborem pojazdów właściwie aż do upadku PRL. W kryzysowych latach 80. milicjanci powszechnie krytykowali jakość wykonania i niewystarczające osiągi radiowozów. Dla wielu Czytelników zaskoczeniem okaże się rozdział poświęcony pojazdom używanym przez Urząd Bezpieczeństwa, a od 1956 r. przez Służbę Bezpieczeństwa. Bezpieka używała pojazdów pochodzących głównie z wrogiego ideologicznie Zachodu, w mrocznej epoce stalinizmu trzon jej floty tworzyły importowane z Francji  Citroëny, a także liczne pojazdy z USA, Kanady i Wielkiej Brytanii. Autor ujawnia, że samochody odpowiedzialnego za obserwację Biura „B” MSW były wyposażone w kilka kompletów tablic rejestracyjnych, a kierujący nimi funkcjonariusze dysponowali dokumentami z fikcyjnymi danymi. Większość zdjęć oraz ilustracji zamieszczonych w książce nie była dotąd publikowana. Niezwykłym świadectwem czasów są wykonane z ukrycia zdjęcia nieoznakowanych samochodów SB podczas rewizji w domu jednego z działaczy opozycji demokratycznej w maju 1979 r.