Podręcznik dla studentów Wydziału Budowy Maszyn i Lotnictwa
kierunków: mechanika i budowa maszyn; mechatronika;
inżynieria produkcji; lotnictwo i kosmonautyka; inżynieria środków transportu
do wykładów z przedmiotu „wprowadzenie do techniki”.

Podręcznik przeznaczony jest dla studentów kierunku inżynieria środowiska, specjalizujących się w technologii oczyszczania wody i ścieków. Zakres tematyczny obejmuje procesy i urządzenia do dekarbonizacji, zmiękczania i demineralizacji wód przemysłowych, wykorzystywanych głównie do zasilania obiegów wodno-parowych, chłodniczych i ciepłowniczych. Omówiono metody strąceniowe, procesy wymiany jonowej i techniki membranowe oraz podano zasady projektowania urządzeń do uzdatniania wody i przykłady obliczeń. Zamieszczono również materiały pomocnicze w postaci danych katalogowych i normatywnych, które mogą być wykorzystywane w pracach projektowych po sprawdzeniu ich aktualności. Należy szczególnie zwrócić uwagę na zmianę polskich norm, które obecnie dostosowywane są do standardów europejskich, oraz na zmianę stosowanych dotychczas nazw związków chemicznych i wprowadzenie nazw systematycznych. Tematyka podręcznika mieści się w zakresie programu wykładów i ćwiczeń projektowych z przedmiotów oczyszczanie wód i ścieków przemysłowych oraz odnowa wód, prowadzonych na kierunku inżynieria środowiska na Politechnice Poznańskiej. Podręcznik do ćwiczeń laboratoryjnych z technologii wody opracowała dr inż. Hanna Labijak [37]. Pragnę serdecznie podziękować Recenzentowi, Panu Profesorowi Marianowi Błażejewskiemu, za cenne uwagi. Dziękuję również Pani Renacie Strykowskiej za pomoc w przygotowaniu pracy do druku. Mam nadzieję, że podręcznik ten będzie stanowił pomoc dydaktyczną dla studentów oraz zachętę do pogłębiania wiedzy w dalszej pracy zawodowej.

ZAWILGOCENIE IZOLACJI PAPIEROWO-OLEJOWEJ TRANSFORMATORÓW WYSOKIEGO NAPIĘCIA R.477

W rozprawie przedstawiono nową oryginalną metodę doboru pompowni kanalizacyjnych wykorzystującą wielokryterialne wspomaganie decyzji. Dokonano przeglądu stanu wiedzy w zakresie pompowni z pompami zatapialnymi oraz z wstępną separacją ciał stałych, ich wpływu na środowisko oraz niezawodność działania. Analizowano równie aktualnie stosowaną metodę doboru pompowni kanalizacyjnych. Przedstawiono metody wielokryterialnego wspomagania decyzji, analizy Life Cykle Asystent (LCA) oraz Life Cykle Cross (LCC). Na podstawie zebranych informacji oraz wykonanych badań pokazano również błędy najczęściej popełniane podczas projektowania i eksploatacji pompowni. Wykonane badania dotyczyły kosztów inwestycyjnych, zużycia energii elektrycznej oraz kosztów obsługi i napraw pompowni kanalizacyjnych. Pozwoliły one na opracowanie rankingu kryteriów i wariantów wykorzystanych w metodzie wielokryterialnego wspomagania decyzji. Opracowano algorytm postępowania przy doborze pompowni kanalizacyjnych pozwalający na wybór rozwiązania najlepiej spełniającego zróżnicowane kryteria.

Trzecia część skryptu składa sie z czterech rozdziałów. W pierwszym rozdziale omówiono hipotezy wytrzymałościowe, które służą do określenia momentu zniszczenia ciała – hipotezy Treski oraz Hubera. Podstawy projektowania żelbetowych prętów zginanych o przekroju prostokątnym opisano w rozdziale drugim. Przedstawiono projektowanie zbrojenia dla prętów pojedynczo i podwójnie zbrojonych. W rozdziale trzecim zaprezentowano wyznaczanie naprężeń w spawanych i śrubowych połączeniach elementów stalowych. Pokazano sposoby wyznaczania naprężeń w połączeniach śrubowych elementów drewnianych. Czwarty rozdział poświecono wyznaczaniu naprężeń w prętach zginanych ukośnie. Zamieszczono w nim nomogramy do projektowania stalowych prętów zginanych ukośnie o przekroju dwuteowym i skrzynkowym złożonym z dwóch ceowników. Na końcu każdego rozdziału zamieszczono kilka przykładów.

Niniejszy skrypt przeznaczony jest dla studentów studiów stacjonarnych oraz niestacjonarnych I stopnia na kierunku budownictwo z przedmiotu wytrzymałość materiałów. Omówiono w nim podstawowe zagadnienia związane z tym przedmiotem. Pierwsza część skryptu składa sie z trzech rozdziałów. W rozdziale pierwszym zostały omówione podstawowe typy obciążeń w ciałach stałych, czyli siły powierzchniowe i masowe. Następnie podano definicje pręta i zaprezentowano sposoby wyznaczania obciążeń działających na niego. Na końcu przedstawiono dwa przykłady liczbowe. W rozdziale drugim zaprezentowano główne charakterystyki geometryczne przekroju pręta składającego się z figur podstawowych takich jak: prostokąt, trójkąt prostokątny i równoramienny, ćwiartka i połówka koła, koło. Przedstawiono także sposoby wyznaczania charakterystyk geometrycznych dla przekrojów stalowych prętów walcowanych na gorąco. Aby przybliżyć elementy konstrukcyjne tego typu, omówiono proces hutniczy zastosowany podczas ich produkcji. Na końcu zamieszczono przykłady liczbowe. W rozdziale trzecim przedstawiono podstawowe zagadnienia dotyczące stanów naprężenia i odkształcenia. W tym celu podano następujące definicje: wektora naprężenia, tensora naprężenia, wektora przemieszczenia oraz odkształcenia liniowego i postaciowego.

Druga część skryptu składa sie z trzech rozdziałów. W pierwszym rozdziale omówiono naprężenia działające w dowolnym punkcie przekroju pręta, od działania sił normalnej i poprzecznej oraz momentu zginającego. Przedstawiono w nim także podstawy projektowania rzeczywistych prętów. Działanie każdej z sił przekrojowych zaprezentowano na konkretnych przykładach. Szczególny przypadek stanu naprężenia, jakim jest płaski stan naprężenia, opisano w rozdziale drugim. W rozdziale tym pokazano również stan naprężenia przy obrocie układu współrzędnych, naprężenia i kierunek główny oraz ekstremalne naprężenia styczne. Omówiono rozkład naprężeń na wysokości przekroju pręta. Na końcu rozdziału drugiego zamieszczono kilka przykładów. W rozdziale trzecim przedstawiono równania fizyczne, czyli zależności miedzy stanami naprężenia i odkształcenia dla materiału izotropowego.

W książce sklasyfikowano dielektryki i omówiono ich podstawowe właściwości fizyczne. Przedstawiono procesy jonizacyjne i dejonizacyjne, zachodzące w gazach i próżni oraz na powierzchniach elektrod układów izolacyjnych z tymi dielektrykami, odgrywające istotną rolę w inicjowaniu i rozwoju przeskoku elektrycznego. Omówiono zjawisko odrywania od powierzchni elektrod i prze-mieszczania pod wpływem pola elektrycznego małych naładowanych bryłek materiału – mikrocząstek oraz jego rolę w inicjowaniu przeskoku. Zaprezento-wano i przeanalizowano mechanizmy inicjowania i rozwoju przeskoku elek-trycznego w gazach i próżni. Omówiono właściwości elektryczne wysokonapię-ciowych gazowych i próżniowych układów izolacyjnych oraz wpływ na nie podstawowych czynników fizycznych stanu układu izolacyjnego. Na zakończe-nie porównano właściwości elektroizolacyjne próżni i sześciofluorku siarki, uważanego obecnie za najlepszy z gazowych ośrodków elektroizolacyjnych.

W książce, pomyślanej jako repetytorium poprzedzające wykłady o maszynach sprężających, omówiono zagadnienia zamkniętych i otwartych układów termodynamicznych, podano definicje kalorycznych parametrów stanu, podstawowe zależności na przyrosty entalpii, energii wewnętrznej, średnie ciepło właściwe. Przedstawiono zasady modelowania procesów termodynamicznych i opis poszczególnych przemian – od izochorycznej do dławienia. Zamieszczono definicje i interpretację adiabatycznych przemian sprężania dotyczące układów otwartych. Z zakresu mechaniki płynów przytoczono podstawowe równania maszyn przepływowych, podano ogólne zasady podobieństwa i definicje liczb kryterialnych, omówiono straty zachodzące podczas przepływu czynnika lepkiego.

Skrypt jest przeznaczony dla studentów studiów inżynierskich i magisterskich (dziennych i zaocznych) uczących się przedmiotu techniki wytwarzania – odlewnictwo na Wydziale Budowy Maszyn i Zarządzania oraz Wydziale Maszyn Roboczych i Transportu. Informacje przedstawione w skrypcie umożliwią zapoznanie się z nowoczesnymi metodami wykonywania odlewów łącznie z procesem przygotowania ciekłych stopów do wypełnienia formy odlewniczej oraz zjawiskami fizykochemicznymi towarzyszącymi procesom powstawania odlewu w formie. Tym celom podporządkowano układ pracy. W skrypcie przedstawiono także podstawowe informacje z zakresu projektowania procesów odlewniczych i zasad projektowania odlewanych części maszyn.

Niniejszy poradnik ma stanowić dla użytkowników maszyn sprężających pomoc w podjęciu stosownej decyzji przy zakupie nowych maszyn, a także w ocenie maszyn dotychczas stosowanych. Może też być także przydatny studentom różnych kierunków studiów. W kolejnych rozdziałach omówiono: (1) podstawowe pojęcia i definicje, (2) termodynamiczno-przepływowe podstawy procesów sprężania, (3) rodzaje maszyn sprężających, (4) przykłady konstrukcyjne poszczególnych typów maszyn, (5) dobór maszyny sprężającej, (6) współpracę kilku maszyn z instalacją, (7) rurociągi sprężonego powietrza, (8) zbiorniki sprężonego powietrza, (9) sprężarkownie, (10) uzdatnianie sprężonego powietrza i kondensatu, (11) tłumienie hałasu, (12) badania odbiorcze maszyn sprężających).

W zasadniczym zakresie niniejsza książka jest kontynuacją dzieła Profesora Edmunda Tuliszki (1920-2006), który po studiach (na Politechnice Łódzkiej, a także matematyka na Uniwersytecie Łódzkim) podjął pracę dydaktyczną oraz badawczą w obecnym Instytucie Maszyn Przepływowych, a także w przemysłowym Instytucie Techniki Cieplnej w Łodzi. Głównym przedmiotem jego zainteresowań były maszyny sprężające.
W 1961 roku prof. E. Tuliszka został zaangażowany do pracy dydaktycznej na Politechnice Poznańskiej – na Wydziale Budowy Maszyn, w Katedrze Teorii Maszyn Cieplnych, której kierownictwo objął w 1962 roku. Katedra prowadziła wtedy specjalność systemy, maszyny i urządzenia energetyczne.
W tym samym roku zapoczątkowano współpracę Katedry z Zakładami Budowy Maszyn i Aparatury im. L. Zieleniewskiego oraz OBR CEBEA w Krakowie, w dziedzinie sprężarek, dmuchaw i wentylatorów. Było to impulsem do zapoczątkowania badań w tym zakresie i rozwoju bazy laboratoryjnej. W 1972 roku CEBEA zlecił Katedrze badania nad wirnikami i dyfuzorami promieniowych maszyn sprężających oraz opracowanie koncepcji typoszeregów dmuchaw i sprężarek promieniowych.
Wiele dmuchaw wyprodukowanych w tym okresie jest wciąż eksploatowanych w przemyśle chemicznym oraz w oczyszczalniach ścieków, zarówno w Polsce, jak i za granicą, w tym m.in. w krajach byłego ZSRR, na Węgrzech, w Czechosłowacji i Niemczech. Podsumowaniem działalności badawczej, rozwojowej i dydaktycznej prof. E. Tuliszki było wydanie monografii pt. Sprężarki, dmuchawy i wentylatory (WNT, 1969; drugie wydanie w 1976 roku).
Profesor E. Tuliszka zawsze łączył pracę badawczą z działaniami na rzecz przemysłu. Należy zaznaczyć, że takie podejście do badań wynikało z wyznawanej przez niego zasady, zgodnie z którą po to prowadzi się badania, aby umieć lepiej konstruować. Autor utożsamia się z takim sposobem myślenia i w miarę możliwości stara się kontynuować dzieło Profesora.
W ramach podjętej w 1989 roku współpracy z HCP SA zaproponowano produkcję jednostopniowych dmuchaw promieniowych. Prace badawczo-rozwojowe były prowadzone w ramach projektów celowych. Jednocześnie trwało doskonalenie metod projektowania i optymalizacji konstrukcji. Dotychczas w wyniku tej inicjatywy w HCP wyprodukowano ponad 300 dmuchaw o mocy od 40 kW do 1500 kW, w tym ponad 160 na eksport. Zapoczątkowana wówczas działalność badawcza oraz współpraca z przemysłem są kontynuowane.
Obecnie, w drugiej dekadzie XXI wieku, monografia prof. E. Tuliszki nie jest już źródłem wystarczającym, ani jako materiał dydaktyczny, ani jako podręcznik