Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

Infrastruktura informacji przestrzennej należy do stosunkowo młodej, liczącej około 30 lat, dziedziny wiedzy zwanej geoinformatyką, geomatyką czy GIS (Geographic Information Systems, czyli „systemy informacji geograficznej"). Problematyka ta w Europie i w Polsce zaczęła się dynamicznie rozwijać po roku 2000. Komisja Europejska rozpoczęła wtedy pracę nad koncepcją budowy europejskiej infrastruktury informacji przestrzennej, a teoria informacji geograficznej  znalazła się w programie nauczania zarówno studiów technicznych, jak i przyrodniczych (systemy informacji przestrzennej, modelowanie danych).

Do tej pory w Polsce brakowało opracowania, które zawierałoby najistotniejsze zagadnienia związane z tą tematyką. Skrypt Wojciecha Pachelskiego, Agnieszki Chojki i Agnieszki Zwirowicz-Rutkowskiej wypełnia tę lukę. Kompleksowo opracowano w nim najistotniejsze pojęcia dotyczące budowy infrastruktury informacji przestrzennej. Opisano koncepcje
 i metody  projektowania oraz implementacji systemów geoinformacyjnych, a także problematykę usług sieciowych. Szczegółowo objaśniono strukturalną metodykę modelowania informacji geograficznej (diagramy ERD, CASE*Method, notację IDEF1X) i metodyki obiektowe (Unified Modeling Language, diagramy: klas, obiektów, pakietów, komponentów, rozlokowania, czynności, sekwencji i przypadków użycia). Scharakteryzowano eXtensible Markup Language (XML) oraz podano przegląd najważniejszych norm międzynarodowych i europejskich dotyczących informacji geograficznej. W końcowej części książki zamieszczono słownik  z definicjami używanych pojęć wraz z odsyłaczami do odpowiadających im terminów w języku angielskim.

Rosnące znaczenie informacji geograficznej w procesach gospodarczych, cywilizacyjnych i kulturowych powoduje, że  poruszana w skrypcie problematyka może zainteresować nie tylko studentów i doktorantów kierunków technicznych i przyrodniczych, którzy uczęszczają na zajęcia z teorii informacji geograficznej lub je prowadzą, ale także pracowników administracji rządowej i samorządowej zajmujących się problematyką rozwoju gospodarczego.

Prezentowane drugie, poprawione i uzupełnione, wydanie skryptu przeznaczone jest głównie dla studentów pierwszego roku kierunków geodezyjnych oraz uczniów techników i liceów o profilu geodezyjnym. W książce znajduje się opis technik tworzenia map klasycznych i numerycznych ze szczególnym uwzględnieniem mapy zasadniczej. Opisano także zasady tworzenia szkiców i opisów topograficznych. Treść skryptu uzupełniono aneksami z opisem popularnego oprogramowania do tworzenia mapy zasadniczej przy użyciu komputera, a także słownikiem pojęć przydatnym szczególnie adeptom sztuki geodezyjnej. Dodano również szczegółowe informacje związane z bezpieczeństwem i higieną pracy. Więcej uwagi poświęcono także mapie numerycznej. Skrypt napisano z wykorzystaniem dostępnych podręczników, stron internetowych oraz rozporządzeń, instrukcji i norm – w sumie blisko stu pozycji literatury.

Elipsoida obrotowa jest powierzchnią odniesienia stosowaną w geodezji. Obiekty terenowe mierzone przez geodetów są rzutowane na tę powierzchnię. Zadaniem kartografów jest przeniesienie punktów i linii z elipsoidy na płaszczyznę. Jednoznaczne przeniesienie punktów (i linii łączących te punkty) z elipsoidy obrotowej na płaszczyznę nazywamy odwzorowaniem kartograficznym. Niektóre odwzorowania są realizowane w dwóch etapach. W pierwszym punkty i linie są przenoszone z elipsoidy obrotowej na sferę (powierzchnię kuli), w drugim - ze sfery na płaszczyznę. Obiekty przenoszone z jednej powierzchni na drugą z reguły ulegają zniekształceniom. Miarami tych zniekształceń mogą być zniekształcenia kątów, pól i długości. Oceniając odwzorowanie kartograficzne, należy więc zbadać występujące w nim zniekształcenia.

Podręcznik Odwzorowania kartograficzne. Podstawy dostosowano do potrzeb geodetów i kartografów. Mogą z niego korzystać także geografowie zajmujący się prezentacją na mapach badanych zjawisk przyrodniczych i społeczno-gospodarczych. Przedstawiono w nim szczegółowo dwa odwzorowania kartograficzne, Gaussa-Krügera i Roussilhe'a, które są podstawą układów współrzędnych płaskich X, Y stosowanych w geodezji i kartografii polskiej. Rozważania ich dotyczące są poprzedzone trygonometrią sferyczną, elementami geometrii elipsoidy obrotowej, ogólną teorią odwzorowań kartograficznych i klasyfikacją odwzorowań kartograficznych. Opisano także odwzorowania elipsoidy obrotowej na sferę i odwzorowania sfery (azymutalne, walcowe i stożkowe) na płaszczyznę. Rozdział 12 dotyczy transformacji równokątnej, potraktowanej jako równokątne odwzorowanie płaszczyzny na płaszczyznę. W rozdziale 13 przedstawiono układy odniesienia i płaskie układy współrzędnych prostokątnych obowiązujące w Polsce. W Aneksie znajdują się algorytmy, wraz ze współczynnikami liczbowymi, umożliwiające przeliczanie współrzędnych elipsoidalnych na współrzędne prostokątne płaskie w typowym odwzorowaniu Gaussa-Krügera oraz w układach „1992" i „2000"

Niniejszy podręcznik jest przeznaczony nie tylko dla studentów, ale także dla tych osób, które odczuwają potrzebę zrozumienia pola siły ciężkości Ziemi i metod badania przebiegu geoidy, jej znaczenia przy definiowaniu układu wysokościowego oraz satelitarnych metod wyznaczania wysokości względem średniego poziomu morza. W publikacji zaprezentowano teorię potencjału grawitacyjnego, normalnego i zakłócającego, redukcje przyspieszenia siły ciężkości na geoidę, statystyczny opis pola siły ciężkości, pojęcie lokalnej i globalnej funkcji kowariancji anomalii grawimetrycznych, jak również podstawowe wiadomości dotyczące kolokacji metodą najmniejszych kwadratów.

W kolejnych rozdziałach podano definicję geoidy, średniego poziomu morza i wysokości geopotencjalnych, dynamicznych, ortometrycznych i normalnych. Opisano metody badania przebiegu geoidy z odchyleń pionu, z danych grawimetrycznych, modeli geopotencjału i kombinacji różnych typów danych. Na koniec przedstawiono podstawy absolutnych i względnych pomiarów grawimetrycznych, grawimetrycznych układów odniesienia oraz zasad zakładania, pomiaru i opracowania sieci grawimetrycznych, tudzież praktyczne zasady wykonywania regionalnych i lokalnych pomiarów grawimetrycznych. Z tych względów książka ta powinna zainteresować także studentów innych wydziałów, np. geologii czy geofizyki.

Podstawy reologii

Autorzy postrzegają proces uczenia chemii organicznej jako logiczny wywód przedstawiający właściwości poszczególnych grup związków. Ich celem nie jest zmuszenie studenta do pamięciowego opanowania licznych przykładów reakcji, lecz umożliwienie zrozumienia zależności, które powodują takie, a nie inne właściwości związków, ich wzajemne oddziaływania, reakcje itd. Podręcznik zawiera opis właściwości grup związków organicznych, przykłady reakcji, którym związki te ulegają, oraz metody ich otrzymywania. Nomenklatura związków oraz notacje zastosowane w zapisie wzorów są zgodne z najnowszymi zaleceniami IUPAC. Czytelnik może znaleźć interesujące z punktu widzenia przyrodnika przykłady występowania i zastosowania związków organicznych. Uwzględniono treści określone w ministerialnych minimach programowych dla kierunków rolnictwo, ochrona środowiska i pokrewnych. Integralną częścią nauczania przedmiotów przyrodniczych jest eksperymentowanie. W drugiej części podręcznika zawarto informacje niezbędne do przeprowadzenia prostych eksperymentów umożliwiających wykorzystanie nabytej wiedzy i utrwalenie jej w praktyce, podstawowe zasady bezpieczeństwa w laboratorium chemicznym, szczegółowy opis aparatury oraz wskazówki dotyczące jej montażu. Podręcznik jest przeznaczony przede wszystkim dla studentów tych kierunków, na których chemia organiczna jest dyscypliną uzupełniającą.