Muzyczne

Oba Polonezy op. 26 dopełniają się na zasadzie kontrastu. Odmienne pod względem charakteru oraz sposobu kształtowania formy i dramaturgii, uzupełniają się konstrukcyjnie. Wrażenie wzajemnej spójności wzmacnia obecność rozbudowanego wstępu w pierwszym utworze i efektownej kody w drugim – elementów, które można odczytać jako rodzaj formalnej ramy. W obu Polonezach taneczna konwencja stanowi fundament, na którym Statkowski buduje swój indywidualny język ekspresji. Muzyka inspirowana tańcem przekształca się tu w nośnik treści artystycznej, nie tracąc przy tym związku z tanecznym gestem i idiomem gatunkowym.

Powszechnie znane i lubiane sonatiny autorstwa Beethovena, Pleyela, Clementiego, Diabellego i innych. Publikacja została zamieszczona w programie nauczania zatwierdzonym do użytku szkół muzycznych I stopnia.

Maria Szymanowska wydała za życia trzy zbiory tańców. Razem z kilkoma osobnymi polonezami i walcami stanowią one znaczną część jej spuścizny kompozytorskiej. Sięgała po bardzo różnorodne gatunki, od polskich mazurków i polonezów po walce, menuety, kontredanse, kadryle… Już sam wybór tańców wskazuje, że utwory te miały zapewne pełnić funkcję użytkową. 

Zbiór 24 mazurków Szymanowskiej został trzykrotnie wydany za jej życia. Fakt ten świadczy o ich popularności. Jako króciutkie miniatury, niestawiające wykonawcom wygórowanych wymagań technicznych, omawiane utwory były świetnym materiałem do salonowego muzykowania.

Mazurki Szymanowskiej oparte są na bardzo podstawowym schemacie harmonicznym: kadencji dominantowo-kwintowej. Zadziwiające, jaki wachlarz nastrojów inwencja Szymanowskiej potrafiła zbudować na tej prostej harmonii. W zbiorze znajdują się mazurki zadziorne, salonowo eleganckie, liryczne albo wirujące żywiołowo w szybkim tempie. Duża różnorodność struktur melodyczno-rytmicznych, będąca owocem bogatej wyobraźni muzycznej kompozytorki, sprawia, że każdy z mazurków jest niepowtarzalny, a razem z innymi współtworzą barwny kalejdoskop muzyczny.

Cztery miniatury fortepianowe Statkowskiego wchodzące w skład op. 24 wykazują wyraźne nawiązania do polskiej muzyki ludowej. Można je odnaleźć w postaci rytmu, a także tanecznego gestu mazura, kujawiaka oraz oberka. W ramach struktury formalnej kompozytor preferuje typową dla tańca symetrię, oddającą taneczne schematy rytmiczne. Zdarzają się jednak odcinki, w których fraza nie pokrywa się ściśle z porządkiem wyznaczonym przez kreskę taktową, czego konsekwencją jest osłabienie charakteru taneczności i przesunięcie akcentu ku swobodniejszemu prowadzeniu frazy. Podobnie jak Chopin, Statkowski czerpie z form pieśni polskiej i tańca ludowego. 

Preludia op. 37 Romana Statkowskiego wykazują w pewnym stopniu związki z wczesną tradycją tego gatunku, z którą łączy je ograniczenie liczby motywów oraz jednostajność rytmiczna wynikająca z figuracji. Wyraźne jest także nawiązanie do tradycji miniatur lirycznych figuracyjno-ekspresywnych, którym początek dał Fryderyk Chopin, na co wskazuje samodzielność poszczególnych utworów, a także uszeregowanie ich według zasady kontrastu rodzajów ekspresji i następstwa tonacji z ich paralelami w porządku koła kwintowego. Zbiór cechuje szczególne wyczulenie na wartości kolorystyczne, które staną się wyznacznikiem dwudziestowiecznej tradycji gatunku.

Szkoła obejmuje zakres kilku najczęściej używanych, a zarazem najłatwiejszych tonacji i opiera się przede wszystkim na materiale okresu klasycznego, gdyż bez poznania literatury klasycznej nie może być mowy o studiach nowoczesnej muzyki gitarowej. Nie wyczerpuje wszystkich problemów gry, lecz daje jej podstawy, a tym samym powinna zachęcić do dalszych studiów i umożliwić je. Zawiera podstawowe chwyty gitarowe.

Szkoła jest przeznaczona dla ucznia, który przez 3 lata nauki pod kierunkiem pedagoga ma zdobyć podstawową umiejętność gry na instrumencie. Jest rzeczą oczywistą, że każdy uczeń wymaga odrębnego podejścia pedagogicznego. Wybór właściwej metody pozostawia się decyzji nauczyciela.

Cykl Pêle-mêle składa się z piętnastu miniatur, skomponowanych w latach 1955-1956. Tytuł zbioru, oznaczający w swobodnym tłumaczeniu „różne różności”, „groch z kapustą”, a nawet „bałagan”, doskonale podkreśla bogactwo stylistyczne tej kolekcji. Niemal w każdym kolejnym utworze kompozytor zaskakuje kontrastami i różnorodnością pomysłów. Cykl rozpoczyna się odważnie stylizowanym Oberkiem, po którym następuje ilustracyjna kompozycja Wikliny. W dalszej części pojawiają się m.in. utrzymane w impresjonistycznej konwencji Deszczowe tercje, dodekafoniczny Kanon, a zbiór kończy neoklasyczna Promenada. Poszczególne utwory mogą być grane w dowolnych kombinacjach, dając wykonawcy możliwość stworzenia własnej i niepowtarzalnej kolekcji.

Na Opowiastki składa się 16 drobnych, zróżnicowanych wyrazowo utworów fortepianowych. Sposób wykonania podpowiada tytuł danej miniatury, odwołujący się do wyobraźni, świata baśni, dziecięcych spraw codziennych i obserwacji przyrody. Większość miniatur z powodzeniem wykonać można już pod koniec pierwszego roku nauki gry; poziom trudności odpowiada ostatniemu etapowi pracy z podręcznikiem Fortepian Pierwsza Klasa, którego Agnieszka Lasko jest autorką. W kilku (Senna chmurka, Wschód słońca, Piosenka kukułki, Królewna i rycerz, Zimowy księżyc) pojawia się angażujący twórczo młodego pianistę element improwizacji, pomyślany tak, by każda próba swobodnego muzykowania była udana. Atutem kompozycji jest ich melodyjność – zapadające w pamięć, naturalnie snujące się tematy. Cechuje je ponadto prostota fakturalna i harmoniczna (delikatnie zabarwiona dysonansowymi współbrzmieniami), nierzadko żartobliwy ton (np. zabawy z przesunięciem akcentu w miniaturze Utworek-potworek) czy taneczny charakter (walczyk Balerina, Tarantela). Kompozytorka zadbała również o wygodę gry: utwory są starannie opalcowane, opracowana jest także pedalizacja. Nie bez znaczenia dla kształtowania wrażliwości dziecka jest również dobór wysmakowanych ilustracji, które namalowała Małgorzata Flis.

Na publikację składają się utwory, które w zamyśle kompozytora są kontynuacją znanej serii Zaczynam grać, Już gram, Gram wszystko i mają towarzyszyć młodemu pianiście od czwartego do szóstego, a nawet w późniejszych latach nauki gry na instrumencie. Główną częścią zbioru jest cykl miniatur op. 25 nazwanych przez kompozytora Albumem. Zeszyt uzupełniają dwie Sonatiny bez opusu. Wszystkie te miniatury ułożone są w niniejszej publikacji według stopnia trudności. Każda z kompozycji, pozostając w charakterystycznym dla Rybickiego stylu, zaskakuje jednocześnie czymś nowym: znaleźć tu można romantyzującego Walca, żartobliwy w charakterze Taniec, pobrzmiewającą stylem retro Polkę, ale i świeże brzmieniowo, rozwijające wyobraźnię muzyczną, Sonatiny. Można więc zaryzykować twierdzenie, że Album dla młodzieży Feliksa Rybickiego ma szansę stać się takim kanonem dla młodych pianistów, jakim są dzisiaj Albumy dla młodzieży Roberta Schumanna czy Piotra Czajkowskiego.

Planeta, którą znacie i na której mieszkacie, nie jest jedyną, jaka istnieje. Wszechświat pełen jest planet – mniejszych, większych, okrągłych, podłużnych, zimnych, gorących, płynnych, stałych, ciemnych, jasnych, szarych, kolorowych, pędzących i obracających się szybko lub powoli, w jedną lub drugą stronę, krążących wokół gwiazd lub podróżujących samotnie w przestrzeni. Jakąkolwiek spróbujecie sobie wyobrazić, prawdopodobnie gdzieś taka istnieje.

Myślcie o nich. Niech zawrócą Wam w głowach.

Alek Nowak

Niniejszy zbiór zawiera utwory odpowiednie dla wszystkich klas I st. Poziom utworów sukcesywnie wzrasta, zarówno na jeden jak i na drugi instrument.