KSIĘŻY MŁYN Dom Wydawniczy Michał Koliński

Książka stanowi ważny głos w dyskusji na temat powstania i rozwoju nowoczesnej infrastruktury technicznej miast na ziemiach polskich w II połowie XIX i na początku XX wieku.

prof. dr hab. Paweł Grata (UR)

[…] praca ma charakter pionierski. Ukazanie wysiłków i dorobku miejskich społeczności Galicji w dziele unowocześnienia swoich małych ojczyzn każe – zwłaszcza na tle Królestwa Polskiego – nieco inaczej spojrzeć na tzw. nędzę galicyjską. Niedostatek i usytuowanie na europejskich krańcach ówczesnych centrów cywilizacji i postępu nie przekreśla trudów, starań i całkiem pokaźnych niekiedy osiągnięć będących wspólnym sukcesem – luminarzy bądź kapłanów postępu – inżynierów oraz będących wizjonerami niektórych prezydentów i burmistrzów miast galicyjskich.

prof. dr hab. Grzegorz Hryciuk (UWr.)

Aleksander Łupienko jest historykiem, pracuje jako adiunkt w Instytucie Historii im. T. Manteuffla PAN. Zajmuje się szeroko pojętym fenomenem dziewiętnastowiecznego miasta i jego przestrzeni. Autor książek o przestrzeni publicznej Warszawy, przestrzeni prywatnej kamienic czynszowych Warszawy (nagrodzonej nagrodą Klio oraz wyróżnieniem w konkursie im. Hanny Szwankowskiej), redaktor tomów o dziejach architektury, wpływie idei narodowych na architekturę i miejskiej przestrzeni publicznej, a także artykułów publikowanych w czasopismach polskich i zagranicznych, m.in. na temat ruchu higienicznego i idei konserwacji zabytków. Organizator serii konferencji poświęconych historii miejskiej.

Oddana do rąk Czytelników książka jest poświęcona budowie i rozwojowi opartej z reguły na najnowocześniejszych rozwiązaniach infrastruktury technicznej miasta Lwowa w okresie blisko półwiecza jego funkcjonowania w ramach systemu autonomicznego, pozwalającego w dużej mierze na samodzielne decydowanie o zasadniczych kierunkach kreowania zachodzących w mieście procesów. Jest to praca o modernizacji miasta, o jego drodze ku nowoczesności, ale też o przeszkodach na tej drodze stojących.

prof. dr hab. Paweł Grata (UR)

Opracowanie wnosi nie tylko oryginalną, ale i – w znacznej mierze – całościową charakterystykę rozwoju infrastruktury Lwowa w ostatnim półwieczu jego funkcjonowania jako stolicy autonomicznej Galicji. Osiągnięcia grodu nad Pełtwią zostały osadzone w szerszym kontekście przemian zachodzących w ówczesnej Europie Zachodniej, które stawały się impulsem do zmian w tej części habsburskiej monarchii, próbującej dotrzymać kroku postępom modernizacji. […] Wykorzystanie nie tylko dorobku współczesnej historiografii, ale przede wszystkim sięgnięcie do niezwykle obszernego materiału archiwalnego pozwoliło na wprowadzenie do obiegu naukowego niezwykle interesujących i ważnych ustaleń źródłowych, które w sposób istotny wpłyną na sposób postrzegania wyzwań i osiągnięć mieszkańców Galicji w dobie autonomicznej.

prof. dr hab. Grzegorz Hryciuk (UWr.)

Tomasz Dywan jest historykiem i historykiem sztuki zatrudnionym w Zakładzie Historii Kultury Materialnej w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Wrocławskiego. W 2010 roku obronił doktorat poświęcony kulturze religijnej ziem wschodnich dawnej Rzeczypospolitej (na podstawie tej rozprawy powstała monografia Kształtowanie kultury prowincjonalnej w katolickich sanktuariach maryjnych na kresach południowo-wschodnich dawnej Rzeczypospolitej). Jego zainteresowania badawcze koncentrują się na religijności i kulturze dawnej Rzeczypospolitej, a także historii nauki i techniki ze szczególnym uwzględnieniem Europy Środkowej od końca XVI do początku XX wieku. 

Łódzkie mozaiki i inne monumentalne akcenty plastyczne czasów PRL-u to opracowanie prezentujące zagadnienia z zakresu niedocenianej estetyki czasów Polski Ludowej. W tej bogato ilustrowanej książce autor, Bartosz Stępień, kompleksowo opisał ponad 60 realizacji. Efektem jego kilkuletniej pracy badawczej jest katalog mozaik, sgraffito, płaskorzeźb ceramicznych i metalowych oraz malowideł zrealizowanych na terenie Łodzi.

Akcenty plastyczne były znakomitym uzupełnieniem wnętrz oraz elewacji gmachów użyteczności publicznej, podkreślały ich rangę lub nadawały im określony charakter. Z czasem mozaiki i płaskorzeźby trafiały do nowo budowanych łódzkich zakładów przemysłowych, gdzie służyły idei humanizacji miejsc pracy.

Projektowaniem i wykonywaniem mozaik, malowideł i sgraffito zajmowali się czołowi łódzcy artyści plastycy różnych specjalizacji, których wkład w estetykę przestrzeni miejskiej i wnętrz obiektów na terenie Łodzi był często i niesprawiedliwie pomijany. Publikacja prezentuje ich twórczość plastyczną w kontekście architektury. Warto przyjrzeć się tym wyjątkowym realizacjom z czasów PRL-u i docenić ich ponadczasowy design.

Wulkan radości, głośnej, dudniącej muzyki i kolorowych laserowych świateł eksplodował na ulicach Łodzi w 1997 roku. W tym czasie znana w całej Polsce, a nawet na świecie, parada fanów muzyki techno zawładnęła miastem. Młodzi ludzie w barwnych, dziwacznych strojach i fryzurach ożywili szarą zwykłą codzienność. To wyjątkowe wydarzenie tylko przez kilka lat gościło w kalendarzu łódzkich imprez, ale zapamiętane zostało na dłużej. Autor Technowulkanu, Bartłomiej Kluska, przygotował wnikliwe studium zjawiska, tak muzycznego, jak i kulturowego, które miało wielką moc łączenia, ale i dzielenia – nie tylko łodzian. Autor oddał głos ludziom, którzy Paradę Wolności tworzyli, przez lata organizowali i próbowali uchronić od upadku i zapomnienia. Uczestnicy tamtych wydarzeń, dziś o ponad 20 lat starsi, postrzegają ją jako wyjątkowe święto MUZYKI i WOLNOŚCI.

Marynarze krążownika „Indianapolis”, który na swoim pokładzie dostarczył elementy amerykańskiej bomby atomowej, zginęli w powrotnym rejsie rozszarpani przez rekiny. Załoga żaglowca „Carroll A. Deering” znikła bez śladu, pozostawiając statek w idealnym stanie. Pracownicy pewnej włoskiej stoczni tak zbudowali luksusowy statek, że ten przewrócił się zaraz po zwodowaniu.

Historia żeglugi pełna jest dramatycznych, ale niekiedy i anegdotycznych historii, które są przykładem zarówno bohaterstwa marynarzy i oficerów, jak też zwykłej głupoty, tchórzostwa, wyolbrzymionych ambicji. Dotyczy to i dowódców, i konstruktorów jednostek, które w najlepszym razie okazywały się nieużytecznie, a czasami stawały się pływającymi trumnami pociągającymi na dno setki istnień.

Opisywane przez Andrzeja Kraśnickiego wydarzenia dzieli niekiedy sto lat. Autor sięgając po historie z XIX, czy też XX wieku, ukazał codzienne życie na morzu. Nie wydaje się ono wcale monotonne i nużące, przeciwnie jest pełne nieoczekiwanych wydarzeń, zwrotów akcji, niebezpieczeństw. Okazuje się, że z wielu morskich tragedii i błędów nigdy nie wyciągnięto wniosków. Z drugiej zaś strony to nieraz zwykły, ślepy los zabijał, ale i ratował życie.

Wśród tych historii nie brak pokrzepiających opowieści o ludziach, którzy niezależnie od tego, z jakiego kraju pochodzili, jaką epokę reprezentowali, czy pracowali pod żaglami, czy też na okręcie podwodnym, wykazali się niezwykłą odwagą, pomysłowością, a często po prostu desperacją. Bo przecież najważniejsze to przeżyć i wrócić do portu.

Kultura popularna u schyłku XIX w. zaświadczała o nowoczesności miasta tak samo, jak... komunikacja publiczna i wodociąg. W Toruniu kwitła w przedmiejskich salonach Viktoria Park na Mokrem, Tivoli na Bydgoskim Przedmieściu, i innych przybytkach. Ich historie to dzieje miejsc i ludzi: przestrzeni miasta, architektury i jej przemian, właścicieli i zarządców, artystów i konsumentów, twórców i odbiorców. To historie trwania (budowli) i dziania się (imprez), których dopiero koniunkcja buduje obraz kultury Torunia sprzed lat. Nowa książka Katarzyny Kluczwajd Viktoria Park i Tivoli. Restauracje-ogrody ukazuje dzieje kultury miasta przez duże K i kultury popularnej od schyłku XIX w. do roku 1939 (z akcentem na mniej znany okres sprzed 1920 roku). 

JERZY KAŹMIERCZYK urodził się w Łodzi w 1932 roku. Już od dziecka chciał grać. Był podwórkowym muzykantem, a w czasie okupacji hitlerowskiej grywał nawet „zawodowo” za pajdę chleba – niekiedy nawet z szynką. Nauczył się grać w szkolnej orkiestrze dętej. Zafascynowany jazzem, który wtedy był muzyką niechcianą przez władze i żyć się z niej nie dało, pracował w biurze projektów jako projektant. Po pracy grał jazz w „Klubie 77”. Okazyjnie grywał również w Operetce Łódzkiej i Orkiestrze Radia Łódź. Był członkiem orkiestry występującej na Festiwalu Młodzieży w Bukareszcie.

Wojsko Polskie chciało mieć takiego muzykanta i wcieliło obywatela poborowego w swoje szeregi. Trafił na Dolny Śląsk. Grał w Reprezentacyjnej Orkiestrze Śląskiego Okręgu Wojskowego. Później jako trio muzyczne występował w Domu Oficera we Wrocławiu. Koncertowali wszędzie tam, gdzie Zarząd Polityczny Sztabu widział taką konieczność… polityczną. Zabawiali publiczność, kiedy wojsko tworzyło Rolnicze Spółdzielnie Wojskowe. Grali, kiedy wrocławianie rozbierali ruiny i wysyłali cegłę do Warszawy, kiedy ludność miasta sprzątała swoje ruiny i budowała Kościuszkowską Dzielnicę Mieszkaniową. Występowali na sielankowych zabawach w miejskich parkach, jak też na statku pływającym po Odrze. A ponieważ posiadali też inne talenty, przydzielono ich do Sekcji Propagandowej. Malowali tam obrazy ówczesnych wodzów narodu, ale też – tak przy okazji – realizowali odpłatne zamówienia prywatne.

Przygód mieli wiele, bo byli wszędzie tam, gdzie coś ciekawego się działo. Życie w wojsku to specyficzny system przetrwania. Mówiono nawet, że to takich „Szwejków Trzech”, co czytelnik zapewne potwierdzi. Wojskowe Trio Muzyczne przystosowało się i upowszechniało własną filozofię przetrwania, bo byli przecież z Wodnego Rynku w mieście Łodzi.

Od zawsze chodziło o skarby. Wśród zawiłych korytarzy i utajnionych części wznoszącego się nad Kwisą zamku Czocha skradają się rabusie. Nie wiedzą, że gdyby nawet wywieźli wszystko i tak zostanie dużo więcej… Seria wybuchów budzi ze snu „Olbrzyma”. Tam, gdzie jego korytarze zalane są wodą, naziści chowają swoje skarby. Twierdza Kłodzko nie zazna ciszy. Drżą tam codziennie, w obawie przed złupieniem, złote i srebrne precjoza, porcelana i królewskie regalia. Noc także nie przynosi spokoju. Precyzyjni złodzieje wycinają płótna z ram w Auli Leopoldina i rozmywają się w ciemnościach. Czterej pancernymi w labiryncie mrocznych korytarzy kłodzkiego bastionu szukają ukrytego ładunku i zapalnika. Tylko w Miedziance cisza… wszystkie skarby zostały zdobyte. 

Na kolejnych stronach wiatr hula nawet do 250 km/h. Może dlatego na Śnieżce latają talerze? Nie przekona się o tym Wanda Rutkiewicz, wybierając spokojny nocleg na strychu „Szwajcarki”. Jak w każdej historii o skarbach i w tej są ofiary. Do schroniska nigdy nie wrócą turyści wędrujący Białym Jarem, a na Zakręcie Śmierci mgła znowu przysłoni drogę…

Nie zwlekaj! Już teraz rozpocznij poszukiwanie skarbów z Sekretami Dolnego Śląska!

Pierwsza monografia unikatowego i jedynego nowoczesnego kanału śródlądowego (sztucznego przedłużenia Odrzańskiej Drogi Wodnej do wrót Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego) zbudowanego w dwudziestoleciu międzywojennym na terenach współczesnej Polski. Książka jest interesującym rysem historycznym oraz próbą analizy niepowtarzalnego dziedzictwa kulturowego osadzonego w dolinie Kłodnicy na przestrzeni od Gliwic po Kędzierzyn-Koźle. Lokalizacja kanału na niemiecko-polskim pograniczu Górnego Śląska, w rejonie ubogim w naturalne cieki wodne, spowodowała, że dzisiejszy Kanał Gliwicki to niemy zapis dziejów gospodarczych, propagandy, historii politycznej, ale także, a może przede wszystkim, dzieło europejskiej myśli hydrotechnicznej międzywojnia, monumentalna architektura „granitowych” śluz, liczne mosty, jazy, legendarny przewał Kłodnicy i wiele innych budowli inżynieryjnych oraz hydrotechnicznych z lat 30. XX w. Całe to bogactwo techniki współegzystuje z reliktami o wiele starszego Kanału Kłodnickiego, z Kłodnicą, z wielkimi zbiornikami w Dzierżnie i współtworzy dzieło kultury technicznej o ponadprzeciętnym wymiarze.
Pierwsza część książki zawiera rys historyczny stworzony na bazie materiałów zebranych w polskich i niemieckich archiwach. W drugiej zaprezentowano dzieła techniki osadzone na trasie „górnośląskiej” drogi wodnej, elementy kształtujące unikatowy krajobraz Kanału.
Całość wzbogacają liczne fotografie (archiwalne i współczesne) prezentujące niedoceniany dotychczas świat techniki, a także liczne inwentaryzacje techniczno-budowlane. Książka jest też jedną z niewielu w Polsce monografii śródlądowych dróg wodnych.

Album Beaty i Pawła Pomykalskich prezentuje prawie sto najwybitniejszych budynków polskiej architektury przedwojennego modernizmu. Okres dwudziestolecia międzywojennego to nie tylko czas kształtowania się nowej państwowości, ale również nowego wyglądu polskich miast. Zgodnie z ogólnoeuropejskimi trendami budownictwo miały cechować funkcjonalność, prostota i elegancja. 
Do dzisiaj zachwycają nas takie obiekty, jak Tor Wyścigów Konnych na warszawskim Służewcu, Śląski Drapacz Chmur w Katowicach, Dom Marynarza w Gdyni, Pensjonat „Wiktor” w Żegiestowie czy Oficerski Yacht Klubu w Augustowie. Zasady stylu modernistycznego okazały się ponadczasowe i coraz częściej inspirują współczesnych architektów.

W albumie przedstawiono architekturę gmachów użyteczności publicznej, budownictwo mieszkaniowe oraz najpiękniejsze obiekty tworzące kurorty i uzdrowiska.

Bieszczady zna wielu (albo wielu wydaje się, że je znają), nie wszyscy jednak wiedzą o nich tyle, na ile góry te zasługują. A przecież Bieszczady to nie tylko atrakcyjny krajobrazowo zakątek Polski, nie tylko region cieszący się przez jakże wiele lat sławą ostatniej w cywilizowanej Europie enklawy nieskrępowanej wolności, ani nie tylko obszar, w którego wielu częściach przyroda wciąż zachowuje walor pierwotności – bo to ziemia pełna rozmaitych zagadek i sekretów, z historią bogatą w zdarzenia, których świadomość bynajmniej nie jest powszechna.

Tylko tam stał jedyny w naszym kraju pomnik Stalina. I nie straszne mu były srogie zimy. Drzewa pękały, ale on trwał. Do czasu… To tam po raz ostatni zapolowano na niedźwiedzia, który nie znalazł schronienia nawet wśród największych jodeł. Dzwony cerkiewne czekają pod bieszczadzką ziemią na swojego odkrywcę, któremu może uda się również nielegalnie sfotografować obiekt zbudowany z dwóch milionów ton betonu!

O czym jeszcze nie wiemy? Gdzie lud PRL-owski szykował się do wojny z wojskami pancernymi – i dlaczego to robił? Gdzie znajduje się droga do Rumunii, czyli donikąd? Ano – tam: w Bieszczadach. Bo Bieszczady mają swoje zagadki i sekrety. W tej książce ujawnię ich – niemało. To nie obietnica, to gwarancja!

Zapraszam, Waldemar Bałda