Zasilanie urządzeń elektrycznych w czasie pożaru to zagadnienie, które w równej mierze dotyczy zarówno strażaków, jak i elektryków. Często w praktyce pojawiają się problemy z interpretacją niektórych przepisów zawartych w normach i rozporządzeniach.

Najnowsza publikacja opisuje wybrane zagadnienia, które wymagają szerszego wyjaśnienia i mogą być przydatne strażakom i elektrykom w ich praktyce projektowej.

Materiały uzupełniające obejmują dodatki i załączniki dotyczące:
• ochrony przeciwporażeniowej w sieci o układzie zasilania IT,
• badania stanu technicznego instalacji elektrycznych niskiego napięcia, ochrony sprzętu i urządzeń elektrycznych przez obudowy,
• kodowania barwami elementów manipulacyjnych,
• zabezpieczenia instalacji elektrycznych niskiego napięcia od skutków zwarć łukowych.

Spis treści

Od Recenzentów / 5
O Autorze / 7
Od Autora / 9

1. Podstawy teorii pożarów oraz parametry jakościowe napięcia i jego wpływ na pracę wybranych urządzeń elektrycznych / 10
1.1. Podstawy teorii pożarów / 10
1.2. Parametry jakościowe napięcia i jego wpływ na pracę wybranych urządzeń elektrycznych / 24
1.3. Charakterystyka wybranych urządzeń przeciwpożarowych / 39

2. Zasilanie budynków w energię elektryczną w warunkach normalnych a zasilanie w warunkach pożaru / 63
2.1. Źródła zasilania / 63
2.2. Ogólne zasady doboru przewodów oraz ich zabezpieczeń / 90
2.3. Sprawdzenie dobranych przewodów i kabli na warunki zwarciowe oraz wymagania zwarciowe stawiane zabezpieczeniom / 130
2.4. Ochrona przeciwporażeniowa / 149
2.5. Dystrybucja energii elektrycznej w systemach kontroli rozprzestrzeniania dymu i ciepła zgodnie z wymogami normy PN-EN 12101-10 / 169
2.6. Zasilanie urządzeń przeciwpożarowych w przypadku awaryjnego zasilania
sieci elektroenergetycznych nn przez zespół prądotwórczy / 175

3. Przeciwpożarowy wyłącznik prądu – metodyka konstruowania / 181
3.1. Wymagania prawne i techniczne / 181
3.2. Zastosowania praktyczne – projekt układu PWP / 195

4. Dopuszczenie wyrobów budowlanych w ochronie przeciwpożarowej / 209
4.1. Dopuszczanie PWP do instalowania w obiektach budowlanych / 218

5. Wymagania dla kabli i przewodów dotyczące reakcji na ogień, wynikające z Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Nr 305/2011
z dnia 9 marca 2011 roku (CPR) / 225
5.1. Klasyfikacja ogniowa wyrobów budowlanych / 225
5.2. Charakterystyka wybranych materiałów izolacyjnych stosowanych do budowyprzewodów i kabli elektrycznych / 226
5.3. Wymagania stawiane przewodom i kablom elektrycznym / 229

6. Tymczasowe sieci elektroenergetyczne zasilane z przewoźnych zespołów prądotwórczych rozwijane przez jednostki ochrony przeciwpożarowej / 242
6.1. Podstawy teoretyczne i wymagania techniczne / 242
6.2. Uproszczony projekt zestawu tymczasowej instalacji elektrycznej rozwijanej przez jednostki ochrony przeciwpożarowej w czasie akcji ratowniczych / 255

Załącznik 1
Ochrona przeciwpożarowa kanałów i tuneli kablowych / 262

Załącznik 2
Wymagania dotyczące lokalizacji kontenerowych stacji transformatorowych pod względem ochrony ppoż / 295

Literatura / 319

Dodatek 1
Ochrona przeciwporażeniowa w sieci o układzie zasilania IT / 323

Dodatek 2
Badania stanu technicznego instalacji elektrycznych niskiego napięcia– zagadnienia wybrane / 332

Dodatek 3
Ochrona sprzętu i urządzeń elektrycznych przez obudowy. Kodowanie barwami
elementów manipulacyjnych / 370

Dodatek 4
Zabezpieczenia instalacji elektrycznych niskiego napięcia od skutków zwarć łukowych / 376

Głównym celem monografii jest prezentacja najważniejszych zagadnień fizyki cieplnej budowli oraz wymogów w zakresie ochrony cieplnej budynków z uwzględnieniem standardów budownictwa niskoenergetycznego, pasywnego i zrównoważonego.

Podjęto próbę usystematyzowania obowiązujących przepisów prawnych i metod obliczeniowych z zastosowaniem profesjonalnych narzędzi numerycznych (komputerowych). Zamieszczone przykłady i analizy w zakresie kształtowania układów materiałowych przegród zewnętrznych i ich złączy z uwzględnieniem wymagań cieplno-wilgotnościowych i standardów budownictwa niskoenergetycznego są wynikiem prowadzonych badań własnych autora na Wydziale Budownictwa, Architektury i Inżynierii Środowiska Politechniki Bydgoskiej im. J. i J. Śniadeckich w Bydgoszczy.

Główne zagadnienia naukowe i praktyczne prezentowane w pracy to przede wszystkim:
-  projektowanie cieplne przegród zewnętrznych,
-  określanie parametrów fizykalnych złączy budowlanych (mostków cieplnych) za pomocą programów komputerowych,
- sposoby (metody) uwzględniania mostków cieplnych w stratach ciepła przez przegrody zewnętrzne oraz sprawdzenie możliwości występowania kondensacji powierzchniowej (ryzyka rozwoju pleśni na wewnętrznej powierzchni przegrody),
-  procedury projektowe budynków z uwzględnieniem wymagań budownictwa zrównoważonego,
-  propozycja zmian w przepisach prawnych i metodach obliczeniowych w zakresie oceny jakości cieplno-wilgotnościowej elementów obudowy budynków energooszczędnych.

Warto zaznaczyć, że przykłady prezentowane w pracy nie wyczerpują wszystkich rozwiązań konstrukcyjno-materiałowych przegród zewnętrznych i ich złączy. Przedstawione procedury pozwalają jednakże na przeprowadzenie obliczeń innych konstrukcji przegród, z uwzględnieniem zastosowania materiałów budowlanych o korzystniejszych niż przyjęte w obliczeniach wartościach parametrów fizycznych, deklarowanych przez producentów poszczególnych wyrobów.

Książka skierowana jest głównie do projektantów, wykonawców i użytkowników budynków oraz do studentów kierunków technicznych, takich jak architektura, budownictwo czy inżynieria środowiska oraz słuchaczy Studiów Podyplomowych w zakresie opracowywania świadectw charakterystyki energetycznej budynków oraz audytów energetycznych.

Zasilanie budynków użyteczności publicznej oraz budynków mieszkalnych w energię elektryczną. Zasilacze UPS i baterie akumulatorów oraz sposoby ich doboru, układy pomiarowe zużytej energii. Niezbędnik elektryka 2024

Dobór przewodów i kabli elektrycznych niskiego napięcia. Wybrane zagadnienia. Niezbędnik elektryka 2024

Aktualne wydanie uwzględnia zmiany wynikłe z wycofania bez zastąpienia w dniu 10 maja 2017 r. przez prezesa PKN normy PN-IEC 60364-5-523:2001 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego. Obciążalność prądowa długotrwała przewodów.

Zawarte w publikacji tabele dopuszczalnej obciążalności prądowej przewodów są zgodne z wymaganiami normy PN-HD 60364-5-52:2011 Instalacje elektryczne niskiego napięcia. Część 5-52: Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego. Oprzewodowanie.

W książce podjęto tematykę chemii budowlanej: produktów oferowanych przez producentów, ich parametrów i właściwości, a także - co bardzo istotne - prawidłowego wykonawstwa. Przedmiotem książki są głównie wyroby produkowane fabrycznie w postaci suchych mieszanek (zaprawy, tynki, podkłady podłogowe, betony, kleje, wyroby gipsowe), gotowych do stosowania po zarobieniu wodą, także opisano wybrane produkty "mokre", takie jak środki gruntujące, gładzie, tynki elewacyjne i farby.

Liczymy, że publikacja przyczyni się do podniesienia poziomu wiedzy technicznej dotyczącej szeroko pojętej chemii budowlanej i będzie stanowić ciekawą pomoc dydaktyczną, uwzględniającą obecny stan wiedzy, badania laboratoryjne i doświadczenia praktyczne z wykonywania pracy z zastosowaniem wyrobów chemii budowlanej.

Książka adresowana jest do szerokiego grona odbiorców, zarówno do uczniów szkół średnich, studentów szkół wyższych i pracowników naukowych, jak i do specjalistów, inwestorów, projektantów, architektów i wykonawców stosujących na co dzień różnego rodzaju wyroby chemii budowlanej.

Przedstawiam Szanownym Czytelnikom trzecie wydanie książki „Chłodnictwo i pompy ciepła”, ukazujące się po trzech latach od wydania pierwszego. Tak szybkie wznowienie książki technicznej stanowi bez wątpienia sukces nie tylko autora, ale i Wydawcy, tj. Grupy MEDIUM. Dziękuję wszystkim pracownikom wydawnictwa, a szczególnie p. Bogusławie Wiewiórowskiej-Paradowskiej, p. Agnieszce Orysiak oraz panom: Michałowi Grodzkiemu i Waldemarowi Jońcowi za życzliwość i wyrozumiałość podczas żmudnej pracy edytorskiej. Oczywiście sukces ten nie byłby możliwy bez udziału szerokiego grona Czytelników i nabywców tej publikacji, która w dobie wszechwładnie panującego internetu oraz mediów społecznościowych, gdy zanika czytelnictwo i z mieszkań usuwane są regały, a książki stały się przeżytkiem lub tłem na wizji „zdalnych” wykładowców lub telewizyjnych celebrytów, nadal cieszy się zainteresowaniem.

Instalacje w obiektach edukacyjnych. Wentylacja, ogrzewanie, łazienki
Wydanie specjalne „Rynku Instalacyjnego” nr 2/2021

Nie słabnie zainteresowanie możliwościami przeprowadzenia kompleksowej i dzięki temu skutecznej modernizacji budynków szkół i przedszkoli. Jak poprawić jakość powietrza w klasach, zarówno pod kątem rozprzestrzeniania się chorób, jak i zwiększania wydajności pracy uczniów? Jak zmniejszyć zużycie mediów w obiektach edukacyjnych? Dowiesz się z nowego poradnika dla projektantów instalacji, dyrektorów obiektów edukacyjnych oraz inwestorów - jednostek samorządu terytorialnego, przygotowanego przez redakcję czasopisma "Rynek Instalacyjny".

Spis treści

Wentylacja szkół – warunek konieczny dla rozwoju Polski! / 8
Nowa szkoła wentylacji – rozwiązania dla szkół / 13
Dlaczego dobra wentylacja w szkole się opłaca? / 14
Wentylacja oraz klimatyzacja w obiektach edukacyjnych / 18
Wentylacja placówek edukacyjnych – przepisy, normy, zalecenia a rzeczywistość / 22
ODDECH DLA SZKÓŁ, czyli jak zapewnić prawidłową wentylację w szkołach / 31
Wentylacja sal gimnastycznych / 34
Czystość powietrza w placówkach edukacyjnych – rozwiązania uzupełniające / 43
Przyszłość ogrzewania budynków edukacyjnych / 49
Bezpieczeństwo wewnętrznych instalacji wodociągowych w szkołach / 53
Toalety w budynkach edukacyjnych / 60
Higieniczna armatura w szkołach – zastosowanie baterii bezdotykowych / 64

Z zawilgoceniem ścian przyziemia (a co za tym idzie, ze szkodami przez zawilgocenie powodowanymi) spotyka się częstokroć w budynkach zabytkowych, lecz niestety również w budynkach stosunkowo nowych. Problem ten jest następstwem kapilarnego podciągania wód gruntowych spowodowanego brakiem, uszkodzeniem lub technicznym zużyciem izolacji poziomej muru.

Kapilarna absorpcja i transport wilgoci determinowane są przez właściwości zwilżające wody w stosunku do materiału oraz przez strukturę i rozkład porów w materiale. Zachodzą one zatem – w przypadku materiałów hydrofilowych (kąt zwilżania przez wodę < 90°) – w porach o promieniu od 10^-7 do 10^-4 m, nazywanych też porami kapilarnymi.

Na przestrzeni lat wypracowano szereg różnorodnych metod wykonywania tzw. wtórnej izolacji poziomej w murze. W przypadku metod mechanicznych w istniejący mur wprowadza się materiał izolacyjny, dzięki czemu w przekroju muru powstaje całkowicie nieprzepuszczalna dla wody, trwała warstwa, zapewniając tym samym zahamowanie jej kapilarnego transportu. Metody chemiczne (iniekcyjne) bazują na technologii wprowadzania w mur płynu iniekcyjnego, dzięki czemu powstaje blokada oparta na mechanizmie zwężenia światła kapilar, hydrofobizacji, uszczelnienia kapilar lub oddziaływaniu kombinowanym.

Przedmiotem pracy było poznanie zjawiska kapilarnego transportu wilgoci w przegrodach budowlanych oraz sposobów przeciwdziałania temu zjawisku, jak również analiza stosowanych dotychczas w kraju i na świecie metod oceny szeroko rozumianej skuteczności wtórnych izolacji poziomych wykonywanych w technologii iniekcji chemicznej. Z kolei celem pracy stało się zaproponowanie parametru pozwalającego ocenić i porównać skuteczność stosowanych środków iniekcyjnych.

Skuteczność środków iniekcyjnych w oczywisty sposób weryfikowana jest przez zastosowania praktyczne. Kluczową rolę w długofalowej ocenie środków iniekcyjnych mają jednak badania prowadzone zarówno laboratoryjne, jak i in situ (czyli w rzeczywistych warunkach zastosowania).

Badania takie prowadzone są niemal od początku stosowania w budownictwie środków iniekcyjnych mających zapobiegać kapilarnemu zawilgacaniu przegród budowlanych. Obserwacji poddawany był wpływ preparatów iniekcyjnych bezpośrednio na stosowane w murach materiały budowlane (cegłę, kamień, zaprawę), na mury referencyjne (o zróżnicowanych rozmiarach), jak również prowadzono badania w warunkach rzeczywistych (na istniejących obiektach). W pracy opisano wybrane, przeprowadzone na przestrzeni kilkudziesięciu lat, w kraju i za granicą, badania dotyczące zastosowania i skuteczności metody odtwarzania poziomej izolacji przeciwwilgociowej muru w technologii iniekcji, w tym również badania własne autora.

W ramach pracy przeprowadzono badania absorpcji kapilarnej na niewielkich murkach referencyjnych, tj. próbkach składających się z sześciu cegieł ceramicznych ułożonych w trzy warstwy (na szerokość jednej cegły w obu kierunkach) i połączonych zaprawą wapienno-cementową. Próbki podzielono na grupy, a następnie zawilgocono – przy użyciu wody wodociągowej oraz roztworem mieszaniny soli – do dwóch stopni nasycenia (S=80% oraz 95%) oraz poddano iniekcji – metodą niskociśnieniową (przy zastosowaniu preparatu na bezie krzemianów i metylokrzemianów alkalicznych) oraz w technologii kremów iniekcyjnych (przy zastosowaniu dwóch typów kremu).
Badanie absorpcji prowadzono umieszczając próbki w pojemnikach z wodą w taki sposób, aby ciecz przez cały okres badania miała styczność jedynie z dolną powierzchnią oraz rejestrując zmianę masy próbki w czasie 24 godzin od zanurzenia. Po zakończeniu badania dla każdej z próbek obliczono wartości przyrostu masy na jednostkę powierzchni zanurzonej wodzie (po każdym ważeniu) oraz wykonano wykresy tej wielkości w funkcji pierwiastka z czasu zanurzenia w wodzie. Analogiczne badania wykonano dla dwóch rodzajów próbek referencyjnych, tj. nie poddanych iniekcji oraz zawierających powłokową hydroizolacje z mineralnej zaprawy uszczelniającej.

Z uwagi na zróżnicowany kształt wykresów absorpcji kapilarnej badanych próbek, zaproponowano wprowadzenie nowej wielkości, pozwalającej ocenić przebieg procesu absorpcji – synoptycznego współczynnika absorpcji kapilarnej s_w . Natomiast w celu oceny skuteczności środków iniekcyjnych przeciwdziałających podciąganiu kapilarnemu wilgoci, zaproponowano wprowadzenie kolejnej nowej wielkości, czyli stopnia redukcji absorpcji kapilarnej R_a , uwzględniającej dwie wartości odniesienia, tj. średnie wartości synoptycznego współczynnika absorpcji kapilarnej próbek nie poddanych iniekcji oraz zawierających powłokową izolacje mineralną.
Wyniki przeprowadzonych badań potwierdziły postawioną wcześniej tezę – zarówno stosowany środek iniekcyjny i sposób jego aplikacji, jak również stopień zawilgocenia i zasolenia przegrody mają istotny wpływ na skuteczność wykonania wtórnej hydroizolacji poziomej przeciw wilgoci podciąganej kapilarnie. Zaobserwowano również, że istotnym efektem wykonania w murze wtórnej hydroizolacji poziomej metodą iniekcji jest nie tylko ograniczenie absorpcji, ale również zmiana jej dynamiki.

W związku z powyższym zaproponowano nową procedurę prowadzącą do ustalenia stopnia redukcji absorpcji kapilarnej, jako kryterium pozwalającego klasyfikować środki iniekcyjne pod kątem ich wpływu na zahamowanie kapilarnego transportu wilgoci w przegrodach budowlanych.

Nośniki energii i woda mają znaczący udział w kosztach utrzymania hotelu. Według European Environment Agency zużycie energii wynosi, zależnie od standardu, od 157 do 380 kWh/(m2 · rok), zużycie wody stanowi średnio 15% kosztów utrzymania hotelu, a w przypadku infrastruktury wymagającej jej dużych ilości (np. nawadniane pole golfowe) rośnie nawet do 40%. Hotele powinny więc postawić na jak największą niezależność energetyczną i optymalizację zużycia mediów, w czym wydatnie mogą im pomóc przemyślane instalacje budynkowe.

Nowoczesne instalacje wymagają inwestycji, które jednak w przypadku hoteli zwracają się szybko, a dodatkowo pomagają przyciągnąć gości dzięki zachowaniu „starych” cen. Własna mikroelektrownia (panele PV, turbiny wiatrowe, magazyny energii) zwraca się w ciągu kilku lat – najszybciej przy wysokim całorocznym zużyciu energii. Postawienie na odnawialne źródła energii i autarkię (samowystarczalność energetyczną) jest działaniem przyszłościowym, ponieważ regulacje prawne ewoluują w kierunku promocji pomp ciepła do ogrzewania i zużywania wyprodukowanej energii własnej na miejscu lub jej magazynowania (bezpośrednio albo w formie ciepła). Nowelizowana dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej wymusi wdrażanie standardu budynków bezemisyjnych.

Woda pitna w ciągu najbliższych dziesięcioleci może być coraz trudniej dostępna, dlatego warto, szczególnie w przypadku hoteli czyniących ze zrównoważenia środowiskowego swoją wizytówkę, odzyskiwać odpływ z przyborów sanitarnych czy wykorzystywać deszczówkę, pamiętając o dokładnym opomiarowaniu instalacji – takie podejście pozwala nie tylko oszczędzać wodę, ale też obniżać koszty odprowadzania ścieków. Rozwiązania energo- i wodooszczędne pozwalają także eksploatować rozwiązania budujące przewagę konkurencyjną (takie jak basen, strefa spa i wellness) w sposób rozsądny kosztowo.

Z myślą o wyzwaniach, jakie stoją przed wszystkimi osobami zaangażowanymi w budowę i wyposażenie obiektów hotelowych, powstał niniejszy poradnik. Liczę, że zawarte w nim wskazówki i inspiracje uwzględniające najnowszą wiedzę techniczną, stan prawny i prognozy rynkowe pomogą podejmować mądre i przyszłościowe decyzje.

Obowiązek instalowania przeciwpożarowego wyłącznika prądu odcinającego dopływ energii elektrycznej do odbiorników powszechnego użytku w strefach pożarowych o kubaturze większej od 1000 m³ oraz strefach zagrożonych wybuchem nie wprowadził żadnych wytycznych w zakresie metodyki projektowania tego urządzenia. Wraz z upływem czasu urządzenie to zostało nazwane urządzeniem przeciwpożarowym, co spowodowało dużo zamieszania i brak zrozumienia w środowi­sku elektryków oraz pożarników. Próba wprowadzania zmiany nazwy tego urządzenia na Wyłącznik Bezpieczeństwa Elektrycznego nie spotkała się z akceptacją twórców kolejnych modyfikacji Roz­porządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Mimo to Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu pozostaje, bez względu na różną interpretację, urządzeniem elektrycznym i tak powinien być traktowany. Jedyna jego funkcja ogranicza się do umożliwienia łatwego, a zarazem bezpiecznego wyłączenia zasilania w energię elek­tryczną budynku objętego pożarem na polecenie dowódcy akcji ratowniczo-gaśniczej po dokonanym rozpoznaniu i podjęciu decyzji o rozmieszczeniu dysponowanych sił w celu rozpoczęcia ewakuacji ludzi oraz gaszenia pożaru. Nazwanie tego urządzenia elektrycznego urządzeniem przeciwpożaro­wym spowodowało zakwalifikowanie zestawu tworzącego Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu przez Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 16 listopada 2016 roku, w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz.U. z 2016 roku poz. 1966) do grupy 10 (stałe urządzenia prze­ciwpożarowe) oraz objęcie krajowym systemem „1” oceny i weryfikacji oceny stałości właściwości użytkowych. Przez następne cztery lata termin obowiązywania tego rozporządzenia był zmieniany i ostatecznie wyznaczony na dzień 1 stycznia 2021 roku. Mimo to pierwsza firma uzyskała certyfikat stałości właściwości użytkowych dopiero 23 marca 2022 roku, wydany przez CNBOP-PIB w Józe­fowie k. Otwocka.

Należy podkreślić, że zgodnie z ustawą o wyrobach budowalnych wyroby budowlane mogą być stosowane w budownictwie, jeżeli spełniają wymogi formalne określone w art. 5 (w tym ujęte są wy­roby w systemie krajowym objęte krajowym certyfikatem stałości właściwości użytkowych). Jednak w przypadku wyrobu budowlanego, jakim jest PWP, nie jest to jedyna i wyłączna forma dopuszcze­nia. Z uwagi na to, że elementy PWP są projektowane każdorazowo pod konkretny obiekt, wówczas doskonałą alternatywą jest tryb dopuszczenia do jednostkowego zastosowania opisany w art. 10 ustawy o wyrobach budowlanych (Dz.U. z 2021 roku, poz. 1213).

Niezależnie od tego, którą drogą pójdzie projektant, to w obu przypadkach musi opracować doku­mentację projektową, w której zawrze wszystkie istotne parametry projektowanych urządzeń (tzn.: prądy znamionowe, odporność zwarciową projektowanych urządzeń, nastawy zabezpieczeń, wyma­gania w zakresie ochrony przeciwporażeniowej, sposób sterowania PWP itp.). Informacje zawarte w tej dokumentacji są niezwykle istotne, gdyż nierzadko stanowią one specyfikację techniczną do przetargu. Na podstawie tej dokumentacji będzie można:

1) wystawić dokument w trybie dopuszczenia do jednostkowego, co po spełnieniu wymogów określonych w art. 10, w związku z art. 5 ust. 1 Ustawy o wyrobach budowlanych (Dz.U. z 2021 roku poz. 1213) sprowadza się do wypełnienia podstawowymi danymi dokumentu, którego wzór prezentujemy w pkt 19 niniejszych wytycznych i jego zatwierdzenia przez projektanta instalacji elektrycznych obiektu budowlanego oraz dołączenia opracowanego projektu wraz z oświadczeniem prefabrykatora o zgodności wyrobu z dokumentacją techniczną i przepisami. Taka dokumentacja może posłużyć do wykonania PWP przez dowolną firmę zajmującą się prefabrykacją rozdzielnic elektrycznych;

2) wysłać do firmy (posiadającej certyfikat na zestaw) całą dokumentację na PWP, na podstawie której zostanie wykonany indywidualny zestaw PWP i przesłany Krajowy Certyfikat Stałości Wła­ściwości Użytkowych wraz z Krajową Deklaracją Właściwości Użytkowych – to rozwiązanie może dostarczyć tylko i wyłącznie firma posiadająca Krajowy Certyfikat Stałości Właściwości Użytkowych na zestaw tworzący PWP. Należy przy tym pamiętać, że na tym nie kończy się proces projektowania oraz odpowiedzialności projektanta w przeciwieństwie do odpowiedzialności producenta certyfiko­wanego wyrobu. Należy podkreślić, że w każdym momencie tworzenia dokumentacji projektowej lub etapu inwestycji, na którym dokonywany jest wybór rozwiązania, jest możliwe przejście z jednego rozwiązania na drugie i odwrotnie. Uzyskanie przez producenta Krajowej Oceny Technicznej oraz Krajowej Deklaracji Właściwości Użytkowych nie zwalnia projektanta z odpowiedzialności z uwagi na to, że PWP nie jest urządzeniem powtarzalnym, a zamówienie prefabrykowanego wyrobu nie kończy procesu projektowania.

Biorąc pod uwagę brak wiedzy oraz wytycznych dotyczących metodyki projektowania PWP, przy­gotowaliśmy publikację w formie miniporadnika, przeznaczoną dla projektantów, rzeczoznawców funkcjonariuszy pionu prewencji PSP oraz inspektorów nadzoru, a także inwestorów. Mamy nadzieję, że dzięki materiałowi zawartemu w publikacji projektowanie oraz dopuszczanie PWP do eksploatacji stanie się proste i znikną piętrzące się problemy.

W imieniu zespołu autorskiego

Julian Wiatr

Niezbędnik elektryka” poświęcona tak popularnym w ostatnim czasie zagadnieniom jak projektowanie i właściwa eksploatacja instalacji fotowoltaicznych.
Publikacja prezentuje praktyczne podejście do projektowania systemów fotowoltaicznych w odniesieniu do wymagań wynikających z Ustawy o odnawialnych źródłach energii. Poruszono w niej między innymi zagadnienia związane z ograniczeniem mocy generatora PV w układach współpracujących z siecią elektroenergetyczną oraz omówiono metodykę neutralizacji tych ograniczeń. Opisane zostały m.in. zasady doboru przewodów i ich zabezpieczeń, metody projektowania ochrony odgromowej oraz ochrony przeciwporażeniowej zarówno po stronie stałoprądowej oraz przemiennoprądowej.

Hydroizolacje pomieszczeń mokrych i wilgotnych. Projektowanie i warunki techniczne wykonywania i odbioru robót

Przedstawiam Szanownym Czytelnikom trzecie wydanie książki „Chłodnictwo i pompy ciepła”, ukazujące się po trzech latach od wydania pierwszego. Tak szybkie wznowienie książki technicznej stanowi bez wątpienia sukces nie tylko autora, ale i Wydawcy, tj. Grupy MEDIUM. Dziękuję wszystkim pracownikom wydawnictwa, a szczególnie p. Bogusławie Wiewiórowskiej-Paradowskiej, p. Agnieszce Orysiak oraz panom: Michałowi Grodzkiemu i Waldemarowi Jońcowi za życzliwość i wyrozumiałość podczas żmudnej pracy edytorskiej. Oczywiście sukces ten nie byłby możliwy bez udziału szerokiego grona Czytelników i nabywców tej publikacji, która w dobie wszechwładnie panującego internetu oraz mediów społecznościowych, gdy zanika czytelnictwo i z mieszkań usuwane są regały, a książki stały się przeżytkiem lub tłem na wizji „zdalnych” wykładowców lub telewizyjnych celebrytów, nadal cieszy się zainteresowaniem.

Projektowanie instalacji elektrycznych jest procesem wymagającym dobrej znajomości obliczania prądów zwarciowych, doboru przewodów oraz zasad projektowania ochrony przeciwporażeniowej. Niejednokrotnie konieczna jest znajomość zasad oceny stanu technicznego eksploatowanej instalacji, która jest niezbędna przy projektowanej rozbudowie instalacji znajdującej się już w eksploatacji. Pomimo że znajomość przepisów techniczno-prawnych jest elementem niezbędnym, to stanowi jedynie pomoc w procesie projektowania. Doświadczenie wyniesione z codziennej pracy wykazuje duże braki w zakresie wiedzy technicznej oraz niewłaściwą interpretację przepisów techniczno-prawnych wśród młodej kadry technicznej. Wprowadzenie w Polsce w lipcu 2017 roku wymogów Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej nr 305/2011 z dnia 9 marca 2011 nazywanego Construction Products Regulation, w skrócie CPR, pomimo upływu czasu w praktyce nadal jest błędnie interpretowane. Powodem jest nieznajomość środowiska pożarowego oraz wymagań w zakresie zasilania urządzeń przeciwpożarowych. Wychodząc naprzeciw problemom spotykanym w praktyce, redakcja „elektro.info” postanowiła przygotować publikację poświęconą metodyce projektowania ochrony przeciwporażeniowej oraz badania stanu technicznego w sieciach elektroenergetycznych i instalacjach elektrycznych niskiego napięcia, w formie podręcznego poradnika umożliwiającego korzystanie w każdych warunkach.

Na początku książki zostały opisane podstawowe zasady projektowania ochrony przeciwporażeniowej w sieciach elektroenergetycznych oraz instalacjach elektrycznych niskiego napięcia z uwzględnieniem specyfiki dostępnych źródeł zasilania. Następnie omówiono podstawowe zasady badania stanu technicznego instalacji elektrycznych niskiego napięcia. W celu ułatwienia korzystania z publikacji na końcu zasadniczej części książki zostały zamieszczone załączniki, w których podano wymagania dotyczące ochrony urządzeń elektrycznych przez obudowy, parametry zwarciowe transformatorów, linii napowietrznych i kablowych oraz tabele pomocnicze do oceny skuteczności samoczynnego wyłączenia zasilania podczas zwarć. Książka stanowi wyciąg z szóstego wydania „Poradnika Projektanta Elektryka” autorstwa Juliana Wiatra i Marcina Orzechowskiego, wydanego przez Grupę MEDIUM w 2021 roku, i jest przeznaczona dla projektantów, inspektorów nadzoru, ochrony przeciwpożarowej oraz osób wykonujących badania stanu technicznego instalacji elektrycznych niskiego napięcia.

 Julian Wiatr

Spis treści

OD AUTORA / 7

1. OCHRONA PRZECIWPORAŻENIOWA / 9
1.1. Działanie prądów na organizmy żywe / 9
1.2. Ochrona przeciwporażeniowa przy napięciu U ≤ 1 kV / 18
1.2.1. Ochrona podstawowa / 22
1.2.2. Ochrona przy uszkodzeniu / 23
1.2.2.1. Ocena skuteczności samoczynnego wyłączenia w układach TN / 23
1.2.2.2. Ocena skuteczności samoczynnego wyłączenia w układach TT / 29
1.2.2.3. Ocena skuteczności samoczynnego wyłączenia w układach IT / 30
1.2.3. Wyłącznik różnicowoprądowy / 45
1.2.4. Ochrona przeciwporażeniowa w sieciach elektroenergetycznych niskiego napięcia / 50
1.2.5. Przewody PEN i PE w liniach elektroenergetycznych niskiego napięcia / 53
1.2.6. Uziemienia w sieciach TN i TT / 54
1.2.7. Punkty neutralne sieci niskiego napięcia łączone z uziomami stacji zasilających / 76
1.2.8. Połączenia wyrównawcze ochronne / 84
1.2.9. Zasilanie urządzeń w strefach nieobjętych połączeniami wyrównawczymi / 93
1.3. Ochrona przeciwporażeniowa przy zasilaniu z zespołu prądotwórczego (ZP / 96
1.4. Ochrona przeciwporażeniowa w układach zasilania gwarantowanego UPS / 105
1.5. Ochrona przeciwporażeniowa w pomieszczeniach o zwiększonym zagrożeniu porażeniowym (zagadnienia wybrane) / 113
1.5.1. Instalacje elektryczne w pomieszczeniach kąpielowych oraz baseny pływackie i inne / 113
1.5.2. Ochrona przeciwporażeniowa w obiektach szpitalnych / 119
1.5.2.1. Pomieszczenia użytkowane medycznie / 120
1.5.2.2. Koncepcja ochrony przeciwporażeniowej / 121
1.5.2.3. Układ IT / 122
1.5.2.4. Elektryczność statyczna / 126
1.5.2.5. Ochrona przeciwprzepięciowa / 127
1.5.2.6. Pola elektromagnetyczne (PEM) / 128
1.5.3. Uproszczony projekt zasilania transformatorów elektromedycznych bloku operacyjnego szpitala / 132
1.5.4. Ochrona przeciwporażeniowa w instalacjach fotowoltaicznych / 140
1.5.5. Zasilanie terenu budowy i rozbiórki / 147

2. BADANIA INSTALACJI ELEKTRYCZNYCH NISKIEGO NAPIĘCIA / 156
2.1. Rodzaje i terminy badań / 156
2.1.1. Wymagania określone w normie PN-HD 60364-6 / 157
2.1.2. Wymagania odnośnie dokładności pomiarów / 161
2.1.3. Prawna kontrola metrologiczna / 165
2.1.4. Kontrola stanu instalacji elektrycznych niskiego napięcia / 167
2.1.5. Częstość wykonywania okresowych badań na terenach budowy / 168
2.2. Próba ciągłości połączeń / 169
2.3. Pomiary rezystancji izolacji / 170
2.4. Badanie samoczynnego wyłączenia w instalacjach / 175
2.4.1. Badanie samoczynnego wyłączenia zwarcia w instalacjach
z zabezpieczeniami zwarciowymi bez wyłączników różnicowoprądowych / 179
2.5. Ogólne warunki wykonywania badań instalacji z wyłącznikami różnicowoprądowymi / 182
2.6. Pomiar prądów upływowych w instalacji elektrycznej / 187
2.7. Pomiary rezystancji podłogi i ścian / 187
2.8. Spadek napięcia / 189
2.9. Pomiar rezystancji uziemienia i rezystywności gruntu / 190
2.10. Badania zespołów prądotwórczych (ZP) / 195
2.11. Wykonywanie pomiarów eksploatacyjnych dla transformatorów elektroenergetycznych / 204
2.12. Pomiary eksploatacyjne baterii kondensatorów statycznych w układach kompensacji mocy biernej o napięciu znamionowym do 1 kV / 210
2.13. Pomiary eksploatacyjne urządzeń napędowych o napięciu znamionowym do 1 kV / 213
2.14. Badanie ochrony przeciwporażeniowej przez samoczynne wyłączenie zasilania w obwodach zasilanych przez UPS / 215
2.15. Badanie i pomiary baterii akumulatorów / 218
2.16. Wybrane pomiary kabli elektroenergetycznych / 223
2.17. Zmiany wymagań wprowadzone przez normę PN-HD 60364-6:2019-12 / 226
2.18. Konserwacja i sprawdzanie LPS / 228
2.19. Sprawdzanie natężenia i rodzaju oświetlenia w pomieszczeniach / 233

ZAŁĄCZNIKI

ZAŁĄCZNIK 1 Ochrona sprzętu i urządzeń elektrycznych przez obudowy. Kodowanie barwami elementów manipulacyjnych / 237

ZAŁĄCZNIK 2 Tabele pomocnicze do oceny skuteczności samoczynnego wyłączenia zasilania / 244

ZAŁĄCZNIK 3 Tabele rezystancji i reaktancji transformatorów, linii napowietrznych i kabli (wybranych) / 256

LITERATURA / 263

DODATKI

DODATEK 1 Podstawy teorii pożaru / 269
D.1.1. Opis środowiska pożarowego / 269
D.1.2. Krzywe symulujące przebieg pożaru / 274
D.1.3. Właściwości palne materiałów i ich wpływ na dynamikę rozwoju pożaru / 283
D.1.4. Szybkość rozwoju pożaru i spodziewana moc pożaru / 284

DODATEK 2 Zasilanie budynków w energię elektryczną w czasie pożaru / 289
D.2.1. Zasilanie urządzeń ppoż. w budynku zasilanym z sieci o układzie zasilania TT / 322
D.2.2. Uproszczony projekt zasilania hali produkcyjnej w energię elektryczną z przeciwpożarowym wyłącznikiem prądu, zgodnie z wymaganiami normy PN-HD 60364-5-56:2019-01 jako dopuszczenie jednostkowe / 329
D.2.3. Uproszczony projekt zasilania rozdzielnicy zasilającej urządzenia ppoż.
w budynku zasilanym z sieci elektroenergetycznej o układzie zasilania TT / 350

DODATEK 3 Wymagania dla kabli i przewodów wynikające z rozporządzenia Parlamentu
Europejskiego i Rady Unii Europejskiej nr 305/2011 z dnia 9 marca 2011 r. (CPR) / 359
D.3.1. Klasyfikacja ogniowa wyrobów budowlanych / 359

Przygotowaliśmy dla Państwa poradnik o związkach między elektryczną energią odnawialną a szeroko rozumianą branżą instalacyjno-grzewczą, ponieważ ich niebagatelne już dziś znaczenie w obliczu dekarbonizacji będzie się tylko zwiększać.

O ile takie filary dekarbonizacji gospodarki, jak wykorzystanie „gazów zielonych” (np. wodoru), pozostają wciąż terra incognita, o tyle elektryfikacja przebiega praktycznie na naszych oczach. Przy projektowaniu instalacji grzewczych i klimatyzacyjnych stosunkowo łatwo sięgnąć po rozwiązania oparte na energii elektrycznej, w coraz większym stopniu „czystej”, czyli ze źródeł odnawialnych – tych prosumenckich i miejscowych oraz z sieci energetycznej, mającej coraz większy udział OZE.

Jednocześnie nieunikniony wzrost zapotrzebowania na energię elektryczną stawia przed inżynierami cel zwiększania efektywności energetycznej instalacji zależnych od wentylatorów, pomp i urządzeń odpowiedzialnych za dostarczanie ciepła i chłodu – nie tylko poprzez projektowanie regulacji, sterowania i współpracy urządzeń, ale też wykorzystanie potencjału OZE i magazynowania energii.
Rośnie rola energii z OZE wytwarzanej w obszarze budynku i w jego bezpośrednim otoczeniu – najczęściej instalacji PV, ale też np. małych turbin wiatrowych czy nawet pomp ciepła. Możliwości zarówno bezpośredniej konsumpcji wytworzonej energii, jak i jej odroczenia dzięki magazynowaniu przyczyniają się do rosnącej popularności różnych rodzajów urządzeń – np. pomp ciepła do c.o. i c.w.u., urządzeń wykorzystujących efekt akumulacji ciepła, takich jak grzejniki akumulacyjne lub ogrzewanie podłogowe zatopione w betonowej płycie grzejnej, czy zasobników c.w.u. z grzałkami elektrycznymi (będącymi w świetle programu „Mój Prąd” magazynami ciepła).