Silesiana

Wydane przez Miłośników Bytomia książki prezentowały dotąd miasto i jego dzielnice przez pryzmat ich zabudowy. Teraz czas pochylić się nad wszystkimi cmentarzami rozlokowanymi w śródmieściu i dzielnicach. Jest ich obecnie więcej niż dwadzieścia. Tytuł niniejszej publikacji sygnalizuje, że zaprezentowane zostały one w porządku chronologicznym, od najstarszych do współczesnych.

W książce przedstawiono materiał historyczny podzielony na dekady - począwszy od lat powojennych, poprzez okres stalinizmu, odwilży aż do upadku komunizmu. Sporo uwagi poświecono nie tylko codzienności mieszkańców, ale także sprawom religijnym i kulturalnym w cieniu komunizmu.

Okres po 1945 roku nie obrodził obfitością wspomnień jego mieszkańców. Być może działo się tak dlatego, że każde słowo pisane podlegało w powojennej Polsce cenzurze, a więc pisanie o trudnych powojennych latach z perspektywy własnych przeżyć nie miało szansy na publikację. Do rangi symbolu urasta fakt, że najobszerniejsze wspomnienia, które spisane zostały w latach 1945 - 1946 przez bytomską nauczycielkę, opublikowane zostały w Niemczech.

Przedmiotem opracowania są minione wieki Bytomia, a dokładniej lata od lokacji miasta po rok 1914. Nie trzeba dowodzić, że wybuch I wojny światowej kończył nie tylko ową, jak zwykło się ją określać, piękną epokę w dziejach Europy, ale i dla miasta znamionował nadejście nowych czasów i trudniejszych wyzwań. Za takie uznałbym ponowne zepchnięcie Bytomia nad granice państwowe, zablokowanie imponującego pochodu miasta w kierunku wielkości, by nie powiedzieć największej górnośląskiej metropolii.

Autorzy skupiają uwagę na samym tylko śródmieściu, by kolejno mówić o wszystkich placach i otaczającej ich zabudowie, o kościołach i kaplicach, a także o rewaloryzacji i rewitalizacji poszczególnych obiektów i całego kwartału.

Budowniczowie i fundatorzy architektury dawnego Bytomia.

Książka zaprasza czytelnika do przypomnienia historii Bytomia

z czasów świetności XIX wieku i następnych dziesięcioleci,

gdy był miastem wielkim i dynamicznie się rozwijającym.

Zachęca do podróży po zmieniającej się wówczas metropolii,

szczególnie jej pięknej zabudowy.

Po raz trzeci w ciągu szesnastu zaledwie lat przystępuję do pisania historii Bytomia. Impulsem do tego była nie tylko życzliwość, z jaką przyjęto me opracowania z 1994 i 2004 roku, lecz chęć dopełnienia tamtego dzieła o wyniki nowych, nie tylko moich poszukiwań i osobistych przemyśleń. Obecna obszerniejsza książka jest znacznie bogatsza w fakty i rozszerza okres historycznych analiz. Ujmuje bowiem historię Bytomia od pierwszego o nim zapisu od 1123 roku - po dzień dzisiejszy. Opisując tak wiele stuleci życia miasta i dbając o zmienioną szatę słowną dysponowałem narastającą liczbą przekazów źródłowych. Dla wieków średnich miałem więc możliwość pochylania się nad każdym dokumentem. Ale w czasach nowożytnych pojawił się problem selekcji materiału pod kątem jego ważności dla dziejów miasta. Natomiast przy prezentacji historii najnowszej ciągle niepokoiła mnie trudność obiektywnego opisania tego, co działo się niedawno. Mimo tego nie zaniedbałem rejestracji faktów z ostatniego okresu, w tym i z dziesięciolecia zaczynającego XXI wiek. Nie trzeba dowodzić, że dogłębna próba oceny współczesności i zdarzeń, których jesteśmy świadkami, byłaby przedwczesna, a więc obarczona nadmiernym ryzykiem. Stąd nie zaniedbałem ubogacić zapis tekstowy wielu fotografiami. Jest ich znacznie więcej niż w dwóch poprzednich edycjach. Chłodne oko obiektywu stanowi bowiem swoistego rodzaju dokument wyzbyty subiektywizmu. Nie mogę nie wyrazić wdzięczności Towarzystwu Miłośników Bytomia, którego członkowie nie tylko zachęcali mnie do napisania kolejnej wersji historii miasta, ale nie odmówili środków do jej wydania. A jest to już 21 książka opublikowana nakładem Towarzystwa.

Dzieje i rozwój Wielkich Katowic.

Czym osiedla robotnicze Zagłębia Dąbrowskiego różnią się od tych górnośląskich? Czy w Sosnowcu są familoki? Kto i dla kogo je zbudował? Dlaczego kolonie z powiatów wodzisławskiego i rybnickiego pozostają nieco na uboczu zainteresowań badaczy, niejako w cieniu Katowic i centrum województwa śląskiego? Widok ceglanego domu wielorodzinnego kojarzy się głównie z terenami Katowic, Rudy Śląskiej, Chorzowa, Bytomia, a znacznie mniej z terenami np. Sosnowca, Będzina czy Dąbrowy Górniczej… Zagłębie Dąbrowskie należy do silnie zindustrializowanych regionów Polski i Europy, tworząc z górnośląską częścią okręg przemysłowy, nazywany Okręgiem Katowickim. Z kolei osiedla z terenu np. Rybnika, Pszowa czy Radlina – miast leżących na południe od centrum regionu – są nadal poza głównym nurtem badań architektów i historyków sztuki. Tą publikacją spróbujemy to zmienić! Odkryjemy również, kim jest ów „patron”, decydujący o powstaniu osiedla, nazywanego „patronackim”. 

W Bieruniu setki ludzi pracują przy produkcji wojennej, mieszkańcy widzą dymy nad Babicami, a hasło AUSCHWITZ, budzi niepokój i niepewność.

Drugi tom tryptyku powieściowego „Duchy wojny”. Napisany w formie żołnierskiego dziennika jest próbą zobrazowania przeżyć i bolesnych doświadczeń Górnoślązaków wcielonych podczas drugiej wojny światowej w szeregi Wermachtu. Autor – syn jednego z takich żołnierzy – na podstawie opowieści rodzinnych, relacji ocalałych osób, listów, wspomnień i dostępnych opracowań historycznych, dokonał rekonstrukcji 667 dni wojennych, ukazujących los prostych ludzi wplątanych w machinę totalnej wojny.

Nowe poprawione drugie wydanie serii Duchy wojny.

Książka rozpoczyna tryptyk powieściowy „Duchy wojny”. Napisany w formie żołnierskiego dziennika jest próbą zobrazowania przeżyć i bolesnych doświadczeń Górnoślązaków wcielonych podczas drugiej wojny światowej w szeregi Wermachtu. Autor – syn jednego z takich żołnierzy – na podstawie opowieści rodzinnych, relacji ocalałych osób, listów, wspomnień i dostępnych opracowań historycznych, dokonał rekonstrukcji 667 dni wojennych, ukazujących los prostych ludzi wplątanych w machinę totalnej wojny.

Szwedzi w Lędzinach.

Familoki. Jeden z symboli Górnego Śląska, wrośnięte w jego krajobraz na równi z kopalnianymi szybami, hałdami i kominami. Poza Śląskiem kojarzone głównie z filmami Kazimierza Kutza, Lecha Majewskiego czy malarstwem Grupy Janowskiej. I ewentualnie z coraz popularniejszą zabytkową dzielnicą Katowic ― Nikiszowcem, który w 2011 roku został wpisany na polską listę pomników historii. Kamil Iwanicki, silesianista, pomysłodawca i twórca projektu Familoki, opowiada w książce o ich sięgającej końca XVIII wieku historii. O tym, skąd się wzięły robotnicze osiedla, kim byli ich mieszkańcy, jak wyglądało życie rodzinne w familokach i gdzie można je jeszcze dzisiaj zobaczyć. Odpowiada również na pytanie, dlaczego tak wiele z nich miało kolorowe okiennice, jak wyglądały typowe mieszkania w familokach i czemu obecnie wywołują one dwojakie skojarzenia. Przedstawia historię prawdziwego stalowego domu i weryfikuje legendy, jakoby ściągał pioruny. Autor oprowadza nas po przemijającym świecie śląskich (i nie tylko!) robotniczych kolonii. Świecie, który w sporej części bezpowrotnie utraciliśmy ― tym bardziej warto się weń zagłębić. A jest to iście fascynująca podróż.

Życie w familoku toczyło się jakby według ustalonego odgórnie harmonogramu. Bladym świtem zrywały się dziouchy (kobiety), które szykowały klapsznity (kanapki) na szychtę (dniówkę) dla swych mężów i synów. Mężczyźni wychodzili po ćmoku (w mroku) z domów i podążali jeden za drugim, niczym mrówki, do szybów kopalnianych, gdzie pod ziemią spędzali większość dnia. W tym czasie mamulki (matki) przygotowywały już śniadania bajtlom (dzieciom), które przed ósmą wybiegały w małych grupach do szkoły, robiąc wokół larmo (hałas). Na kilka godzin w familokach mógł zapanować względny spokój.