Technologia I Inżynieria

Książka zawiera informacje o budowie i obsłudze technicznej motorowerów: Kadet M-780, Kadet 110 Automatic, Ogar 200, Ogar 205, Chart 210 i motorynek: Pony 50-M-2, Pony 50-M-3, Pony 301, które były produkowane przez Zakłady Rowerowe ROMET w Bydgoszczy.

Bogato ilustrowany podręcznik poświęcony podstawom elektrotechniki i elektroniki, których znajomość jest niezbędna do dalszego kształcenia w zawodzie. Przedstawiono w nim zagadnienia dotyczące: istoty prądu elektrycznego, prądu stałego, prądu przemiennego jednofazowego i trójfazowego, teorii obwodów elektrycznych, obwodów elektrycznych prądu stałego i przemiennego, elektrochemicznego wytwarzania napięcia, pola elektrycznego  i magnetycznego oraz elektromagnetyzmu. Opisano budowę i zasadę działania kondensatorów, transformatorów, maszyn elektrycznych prądu stałego i przemiennego oraz elektronicznych elementów półprzewodnikowych. Przedstawiono podstawowe analogowe układy elektroniczne, podstawy techniki cyfrowej, a także urządzenia pomiarowe i zasady dokonywania pomiarów wielkości elektrycznych.
Materiał nauczania zilustrowano licznymi rysunkami i zdjęciami. Na końcu każdego rozdziału zamieszczono pytania kontrolne i zadania do samodzielnego rozwiązania mające pomóc w ugruntowaniu nabytej wiedzy. Podręcznik przystosowano do wykorzystania przez kolejne roczniki uczniów (tzw. podręcznik wieloletni).
Książka jest przeznaczona dla uczniów techników oraz szkół branżowych I i II stopnia kształcących się w zawodach technika pojazdów samochodowych, mechanika pojazdów samochodowych oraz elektromechanika pojazdów samochodowych, jak również dla uczestników kursów zawodowych w zakresie kwalifikacji M.18. Diagnozowanie i naprawa podzespołów i zespołów pojazdów samochodowych oraz M.12. Diagnozowanie oraz naprawa elektrycznych i elektronicznych układów pojazdów samochodowych.
Nr ewidencyjny w wykazie podręczników MEN: 24/2016.

Podręcznik może być wykorzystywany do kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego zgodnie z podstawą programową 2017 w zakresie kalifikacji MG.12 i MG.18 oraz zgodnie z podstawą programową 2019 w zakresie kwalifikacji MOT.02, MOT.04, MOT.05 i MOT.06.

SHL – ten znak firmowy pojawił się na polskich motocyklach w roku 1938, a po wojennej zawierusze ponownie w roku 1947. Okres największej popularności i zarazem świetności SHL-ek przypada na lata sześćdziesiąte. I chociaż wyprodukowano ich znacznie mniej niż motocykli WSK, czy WFM, to pomimo upływu ponad trzydziestu lat od zakończenia produkcji, dzięki swojej solidności wiele z nich dotrwało do czasów współczesnych.
Książka będzie pomocna dla miłośników dawnych motocykli, pragnących przywrócić sprawność i blask „drzemiących”, zapomnianych SHL-ek.
Zainteresowani Czytelnicy znajdą w książce wiadomości z zakresu budowy i obsługi motocykli SHL produkowanych w latach 1957-1961 z silnikiem o pojemności 150 cm3: M06-U i M06-T oraz produkowanych w latach 1961-1970 z silnikami o pojemności 175 cm3: M11, M11 Lux, M11W, M11W Lux, M17 Gazela. Wskazówki eksploatacyjne, sposób wyszukiwania usterek i określanie ich przyczyn, opisy napraw możliwych do wykonania we własnym zakresie (z ewentualnym wykorzystaniem przedstawionych w książce przyrządów specjalnych) oraz usprawnienia motocykli.

Bogato ilustrowany poradnik poświęcony obsłudze i naprawie samochodów Mercedes klasy E z silnikami wysokoprężnymi: 200D, 250D, 250TD, 300D, 300TD, produkowanych od stycznia 1985 do czerwca 1995. Dane techniczne i regulacyjne, opisy czynności obsługowo-naprawczych, momenty dokręcania połączeń gwintowych, tablice typowych niesprawności, schematy instalacji elektrycznej.
MERCEDES-BENZ serii W 124 (klasy E)
z silnikiem wysokoprężnym:
E200D 2,0 dm3 53 kW (72 KM)
- od 11985 do V 1989
E200D 2,0 dm3 55 kW (75 KM)
- od VI 1989 do VI 1995
E250D 2,5 dm3 66 kW (90 KM)
- od 11985 do V 1989
E250D 2,5 dm3 69 kW (94 KM)
- od VI 1989 do V 1993
E250TD 2,5 dm3 83 kW (113 KM)
- od VI 1993 do VI 1995
E250TD 2,5 dm3 90 kW (122 KM)
- od IX 1988 do V 1989
E250TD 2,5 dm3 93 kW (126 KM)
- od VI 1989 do VI 1995
E300D 3,0 dm3 80 kW (109 KM)
- od 11985 do V 1989
E300D 3,0 dm3 83 kW (113 KM)
- od VI 1989 do V 1993
E300TD 3,0 dm3 100 kW (136 KM)
- od VI 1993 do VI 1995
E300TD 3,0 dm3 105 kW (143 KM)
- od 11988 do V 1989
E300TD 3,0 dm3108 kW (147 KM)
- od VI 1989 do VI 1995

Zbiór zadań przeznaczony jest dla studentów Wydziału Mechanicznego Technologicznego Politechniki Warszawskiej, kierunków: Mechanika i Budowa Maszyn, Zarządzanie – Inżynieria Produkcji, Papiernictwo i Poligrafia oraz Automatyka i Robotyka. Może być również wykorzystywany przez studentów innych kierunków w zakresie elektrotechniki i elektroniki na poziomie podstawowym.
 
Przedmiot Podstawy Elektrotechniki i Elektroniki, którego dotyczy niniejsze opracowanie jest realizowany w dość wąskim wymiarze czasowym ćwiczeń audytoryjnych. Wymaganą znajomość przedmiotów-prerekwizytów, głównie matematyki, studenci uzyskują na pierwszym semestrze studiów.

 
Układ preskryptu obejmuje zagadnienia do realizacji zgodnej chronologicznie ze spisem treści. Poszczególne rozdziały odpowiadają godzinnym lub dwugodzinnym zajęciom w ramach ćwiczeń audytoryjnych. Niezbędne do zrozumienia prezentowanych przykładów informacje teoretyczne nie są eksponowane, ale zawarte w samych przykładach w postaci komentarzy do metodyki rozwiązania oraz otrzymanych wyników. Publikacja ma na celu ułatwienie studentom przygotowania do zajęć, bez konieczności sięgania do literatury przedmiotowej, dlatego wszystkie przykłady zadań zawarte w pre-skrypcie są rozwiązane. W niektórych przykładach zaprezentowane jest użycie narzędzi obliczeniowych, dostępnych studentom PW (MATLAB oraz innych ogólnodostępnych).

Książka pomyślana jest jako pomoc dla osób ubiegających się o uzyskanie świadectwa kwalifikacyjnego kategorii E, uprawniającego do zajmowania się eksploatacją urządzeń i instalacji energetycznych (2 grupa) w zakresie obsługi. Może też być pomocna osobom ubiegającym się o świadectwo kwalifikacyjne kategorii D. Uzupełnienia i zmiany, w niniejszym piątym wydaniu, opracował mgr inż. Marian Sajnok.

Projektowanie instalacji elektrycznych jest procesem wymagającym dobrej znajomości obliczania prądów zwarciowych, doboru przewodów oraz zasad projektowania ochrony przeciwporażeniowej. Niejednokrotnie konieczna jest znajomość zasad oceny stanu technicznego eksploatowanej instalacji, która jest niezbędna przy projektowanej rozbudowie instalacji znajdującej się już w eksploatacji. Pomimo że znajomość przepisów techniczno-prawnych jest elementem niezbędnym, to stanowi jedynie pomoc w procesie projektowania. Doświadczenie wyniesione z codziennej pracy wykazuje duże braki w zakresie wiedzy technicznej oraz niewłaściwą interpretację przepisów techniczno-prawnych wśród młodej kadry technicznej. Wprowadzenie w Polsce w lipcu 2017 roku wymogów Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej nr 305/2011 z dnia 9 marca 2011 nazywanego Construction Products Regulation, w skrócie CPR, pomimo upływu czasu w praktyce nadal jest błędnie interpretowane. Powodem jest nieznajomość środowiska pożarowego oraz wymagań w zakresie zasilania urządzeń przeciwpożarowych. Wychodząc naprzeciw problemom spotykanym w praktyce, redakcja „elektro.info” postanowiła przygotować publikację poświęconą metodyce projektowania ochrony przeciwporażeniowej oraz badania stanu technicznego w sieciach elektroenergetycznych i instalacjach elektrycznych niskiego napięcia, w formie podręcznego poradnika umożliwiającego korzystanie w każdych warunkach.

Na początku książki zostały opisane podstawowe zasady projektowania ochrony przeciwporażeniowej w sieciach elektroenergetycznych oraz instalacjach elektrycznych niskiego napięcia z uwzględnieniem specyfiki dostępnych źródeł zasilania. Następnie omówiono podstawowe zasady badania stanu technicznego instalacji elektrycznych niskiego napięcia. W celu ułatwienia korzystania z publikacji na końcu zasadniczej części książki zostały zamieszczone załączniki, w których podano wymagania dotyczące ochrony urządzeń elektrycznych przez obudowy, parametry zwarciowe transformatorów, linii napowietrznych i kablowych oraz tabele pomocnicze do oceny skuteczności samoczynnego wyłączenia zasilania podczas zwarć. Książka stanowi wyciąg z szóstego wydania „Poradnika Projektanta Elektryka” autorstwa Juliana Wiatra i Marcina Orzechowskiego, wydanego przez Grupę MEDIUM w 2021 roku, i jest przeznaczona dla projektantów, inspektorów nadzoru, ochrony przeciwpożarowej oraz osób wykonujących badania stanu technicznego instalacji elektrycznych niskiego napięcia.

 Julian Wiatr

Spis treści

OD AUTORA / 7

1. OCHRONA PRZECIWPORAŻENIOWA / 9
1.1. Działanie prądów na organizmy żywe / 9
1.2. Ochrona przeciwporażeniowa przy napięciu U ≤ 1 kV / 18
1.2.1. Ochrona podstawowa / 22
1.2.2. Ochrona przy uszkodzeniu / 23
1.2.2.1. Ocena skuteczności samoczynnego wyłączenia w układach TN / 23
1.2.2.2. Ocena skuteczności samoczynnego wyłączenia w układach TT / 29
1.2.2.3. Ocena skuteczności samoczynnego wyłączenia w układach IT / 30
1.2.3. Wyłącznik różnicowoprądowy / 45
1.2.4. Ochrona przeciwporażeniowa w sieciach elektroenergetycznych niskiego napięcia / 50
1.2.5. Przewody PEN i PE w liniach elektroenergetycznych niskiego napięcia / 53
1.2.6. Uziemienia w sieciach TN i TT / 54
1.2.7. Punkty neutralne sieci niskiego napięcia łączone z uziomami stacji zasilających / 76
1.2.8. Połączenia wyrównawcze ochronne / 84
1.2.9. Zasilanie urządzeń w strefach nieobjętych połączeniami wyrównawczymi / 93
1.3. Ochrona przeciwporażeniowa przy zasilaniu z zespołu prądotwórczego (ZP / 96
1.4. Ochrona przeciwporażeniowa w układach zasilania gwarantowanego UPS / 105
1.5. Ochrona przeciwporażeniowa w pomieszczeniach o zwiększonym zagrożeniu porażeniowym (zagadnienia wybrane) / 113
1.5.1. Instalacje elektryczne w pomieszczeniach kąpielowych oraz baseny pływackie i inne / 113
1.5.2. Ochrona przeciwporażeniowa w obiektach szpitalnych / 119
1.5.2.1. Pomieszczenia użytkowane medycznie / 120
1.5.2.2. Koncepcja ochrony przeciwporażeniowej / 121
1.5.2.3. Układ IT / 122
1.5.2.4. Elektryczność statyczna / 126
1.5.2.5. Ochrona przeciwprzepięciowa / 127
1.5.2.6. Pola elektromagnetyczne (PEM) / 128
1.5.3. Uproszczony projekt zasilania transformatorów elektromedycznych bloku operacyjnego szpitala / 132
1.5.4. Ochrona przeciwporażeniowa w instalacjach fotowoltaicznych / 140
1.5.5. Zasilanie terenu budowy i rozbiórki / 147

2. BADANIA INSTALACJI ELEKTRYCZNYCH NISKIEGO NAPIĘCIA / 156
2.1. Rodzaje i terminy badań / 156
2.1.1. Wymagania określone w normie PN-HD 60364-6 / 157
2.1.2. Wymagania odnośnie dokładności pomiarów / 161
2.1.3. Prawna kontrola metrologiczna / 165
2.1.4. Kontrola stanu instalacji elektrycznych niskiego napięcia / 167
2.1.5. Częstość wykonywania okresowych badań na terenach budowy / 168
2.2. Próba ciągłości połączeń / 169
2.3. Pomiary rezystancji izolacji / 170
2.4. Badanie samoczynnego wyłączenia w instalacjach / 175
2.4.1. Badanie samoczynnego wyłączenia zwarcia w instalacjach
z zabezpieczeniami zwarciowymi bez wyłączników różnicowoprądowych / 179
2.5. Ogólne warunki wykonywania badań instalacji z wyłącznikami różnicowoprądowymi / 182
2.6. Pomiar prądów upływowych w instalacji elektrycznej / 187
2.7. Pomiary rezystancji podłogi i ścian / 187
2.8. Spadek napięcia / 189
2.9. Pomiar rezystancji uziemienia i rezystywności gruntu / 190
2.10. Badania zespołów prądotwórczych (ZP) / 195
2.11. Wykonywanie pomiarów eksploatacyjnych dla transformatorów elektroenergetycznych / 204
2.12. Pomiary eksploatacyjne baterii kondensatorów statycznych w układach kompensacji mocy biernej o napięciu znamionowym do 1 kV / 210
2.13. Pomiary eksploatacyjne urządzeń napędowych o napięciu znamionowym do 1 kV / 213
2.14. Badanie ochrony przeciwporażeniowej przez samoczynne wyłączenie zasilania w obwodach zasilanych przez UPS / 215
2.15. Badanie i pomiary baterii akumulatorów / 218
2.16. Wybrane pomiary kabli elektroenergetycznych / 223
2.17. Zmiany wymagań wprowadzone przez normę PN-HD 60364-6:2019-12 / 226
2.18. Konserwacja i sprawdzanie LPS / 228
2.19. Sprawdzanie natężenia i rodzaju oświetlenia w pomieszczeniach / 233

ZAŁĄCZNIKI

ZAŁĄCZNIK 1 Ochrona sprzętu i urządzeń elektrycznych przez obudowy. Kodowanie barwami elementów manipulacyjnych / 237

ZAŁĄCZNIK 2 Tabele pomocnicze do oceny skuteczności samoczynnego wyłączenia zasilania / 244

ZAŁĄCZNIK 3 Tabele rezystancji i reaktancji transformatorów, linii napowietrznych i kabli (wybranych) / 256

LITERATURA / 263

DODATKI

DODATEK 1 Podstawy teorii pożaru / 269
D.1.1. Opis środowiska pożarowego / 269
D.1.2. Krzywe symulujące przebieg pożaru / 274
D.1.3. Właściwości palne materiałów i ich wpływ na dynamikę rozwoju pożaru / 283
D.1.4. Szybkość rozwoju pożaru i spodziewana moc pożaru / 284

DODATEK 2 Zasilanie budynków w energię elektryczną w czasie pożaru / 289
D.2.1. Zasilanie urządzeń ppoż. w budynku zasilanym z sieci o układzie zasilania TT / 322
D.2.2. Uproszczony projekt zasilania hali produkcyjnej w energię elektryczną z przeciwpożarowym wyłącznikiem prądu, zgodnie z wymaganiami normy PN-HD 60364-5-56:2019-01 jako dopuszczenie jednostkowe / 329
D.2.3. Uproszczony projekt zasilania rozdzielnicy zasilającej urządzenia ppoż.
w budynku zasilanym z sieci elektroenergetycznej o układzie zasilania TT / 350

DODATEK 3 Wymagania dla kabli i przewodów wynikające z rozporządzenia Parlamentu
Europejskiego i Rady Unii Europejskiej nr 305/2011 z dnia 9 marca 2011 r. (CPR) / 359
D.3.1. Klasyfikacja ogniowa wyrobów budowlanych / 359

Bogato ilustrowana książka poświęcona pojazdom samochodowym, głównie samochodom ciężarowym Star i pochodnym, produkowanym w latach 1948−2022 w starachowickich zakładach motoryzacyjnych, przede wszystkim w Fabryce Samochodów Ciężarowych w Starachowicach, przekształconej później w Zakłady Starachowickie Star S.A., a następnie w Star Trucks Sp. z o.o., ale także w innych firmach (m.in. Autobox Innovations oraz Star San Duo). Opisano pojazdy produkowane seryjnie oraz prototypowe konstrukcje, w tym m.in. samochody pożarnicze montowane na podwoziach Star. Uwzględniono również nieznane szerzej konstrukcje, jak np. prototypowy artyleryjski ciągnik półgąsienicowy Star SG-10, oraz niezrealizowane plany i umowy licencyjne. Przedstawiono też pojazdy zagraniczne, w których montowano kabiny ze Starachowic oraz rodzime autobusy montowane na podwoziach Star.
Odbiorcy: miłośnicy polskiej motoryzacji, hobbiści oraz wszyscy zainteresowani samochodami ze Starachowic.

Bogato ilustrowana książka poświęcona rozwojowi polskiej myśli konstrukcyjnej w dziedzinie motoryzacji w latach 1947-1960. Zawiera opisy 125 typów i odmian polskich pojazdów (przedprototypów, prototypów i samochodów seryjnych), w tym samochodów osobowych (m.in. Mikrus, Syrena 100, 101, Sport, Warszawa M20 i 201), mikrobusów (m.in. Nysa), autobusów (m.in. Star 50, 51, 52, San H01, Jelcz, Odra), samochodów ciężarowych (m.in. Żuk A08, Lublin 51, Star 20, 21, 25, Żubr A80, Star 44, 66), ciągników siodłowych (m.in. Star C21, C60, C25, Żubr C90), motocykli (m.in. SHL, Sokół, WFM, WSK, Junak) i skuterów (m.in. Żuk, Odra, Osa) oraz motorowerów (m.in. Ryś, Komar, Żak). Zamieszczone informacje historyczne oraz charakterystyki techniczne stanowią współcześnie cenny materiał źródłowy dotyczący ówczesnych konstrukcji.

Przedstawiamy wyjątkową propozycję książkową dotyczącą niezwykle istotnego zagadnienia techniki (a dokładnie elektrotechniki), jakim są zabezpieczenia w sieciach niskiego napięcia.

Książka Ochrona przeciwporażeniowa w sieciach i instalacjach niskiego napięcia ma na celu przedstawienie w bardzo zwięzły sposób najważniejszych zasad projektowania i oceny skuteczności ochrony przeciwporażeniowej w sieciach i instalacjach niskiego napięcia.

Czytelnik znajdzie tutaj opis skutków przepływu przez człowieka prądu stałego, przemiennego czy powszechnie także występującego prądu odkształconego zawierającego wiele wyższych harmonicznych. Będzie można przeczytać tutaj o zastosowaniu środków ochrony przeciwporażeniowej podstawowej, ochronie przy uszkodzeniu czy ochronie uzupełniającej.

Znajdą się również istotne kwestie ochrony w szeroko stosowanych, wybranych instalacji specjalnych, w tym w pomieszczeniach wyposażonych w wannę lub prysznic, na placach budowy i robót rozbiórkowych, w gospodarstwach rolniczych i ogrodniczych, instalacjach z fotowoltaicznymi źródłami energii, instalacjach ładowania pojazdów elektrycznych, a także rzadko opisywanych instalacjach niskiego napięcia w strefie oddziaływania sieci trakcyjnej DC 3 kV.

Scharakteryzowano zabezpieczenia stosowane w sieciach i instalacjach niskiego napięcia, w szczególności wyłączniki różnicowoprądowe.

Najwięcej uwagi poświęcono ocenie skuteczności ochrony przeciwporażeniowej przez samoczynne wyłączanie zasilania, które jest powszechnie stosowanym środkiem ochrony przy uszkodzeniu i w odniesieniu do niego najczęściej występują nieporozumienia interpretacyjne.

Publikację Ochrona przeciwporażeniowa w sieciach i instalacjach niskiego napięcia kierujemy do szerokiego grona odbiorców – do studentów i wykładowców uczelni technicznych, projektantów i wykonawców sieci i instalacji elektroenergetycznych, operatorów elektroenergetycznych sieci rozdzielczych niskiego napięcia, ale również wykładowców i uczestników kursów przygotowujących do egzaminów pozwalających uzyskać uprawnienia budowlane albo świadectwa kwalifikacyjne w zakresie eksploatacji (E) oraz w zakresie dozoru (D) w odniesieniu do urządzeń, instalacji i sieci elektroenergetycznych.

W książce przedstawiono zagadnienia dotyczące modernizacji kotłów energetycznych. Szczególny nacisk położono na działania związane z:
poprawą jakości kotła
obniżeniem emisji szkodliwych substancji
przystosowaniem kotłów do spalania innego paliwa
zmniejszeniem awaryjności i przedłużeniem czasu eksploatacji części ciśnieniowej kotła
zmianą wydajności oraz zwiększeniem zakresu dopuszczalnych zmian obciążeń

Niniejsza publikacja dotyczy KNX – najbardziej rozbudowanego systemu automatyki budynkowej. Z jednej strony ma służyć jako pomoc naukowa dla studentów. Z drugiej zawiera wiedzę umożliwiającą uzyskiwanie oficjalnych certyfikatów wydawanych przez Stowarzyszenie KNX.

Jej treść obejmuje ogólne informacje na temat systemu magistralnego KNX oraz opisy działania, komunikacji oraz funkcjonalności dedykowanych urządzeń. Informacje na temat rozwiązań funkcjonalnych przydatne będą dla architektów, projektantów wnętrz, elektryków instalatorów, projektantów instalacji elektrycznych, a także informatyków oraz potencjalnych użytkowników.
Architekci i projektanci wnętrz dowiedzą się jak można osiągnąć maksimum funkcjonalności przy minimalizacji ilości urządzeń służących do obsługi instalacji. Instalatorzy elektrycy poznają zasady budowy i uruchamiania instalacji oraz „filozofię” jej działania, co znacznie ułatwi wykonywanie prac i pozwoli na pozbycie się obaw, przed podejmowaniem się wykonawstwa instancji KNX.

Dla projektantów elektryków ważne jest poznanie topologii oraz funkcjonalności systemu KNX. Dzięki informacjom zawartym w niniejszej książce rozszerzą swoją wiedzę i zakres oferowanych usług projektowych. Nauczą się jak dobierać i wstawiać do projektów elektrycznych urządzenia systemowe i funkcjonalne KNX oraz w jaki sposób umieszczać je w dokumentacji. Administratorzy i osoby zarządzające pojedynczymi budynkami lub ich kompleksami dowiedzą się, jak bardzo upraszcza zarządzanie, nawet bardzo odległymi budynkami, zastosowanie systemu KNX. Dla informatyków przydatne będą informacje z pogranicza sieci komputerowych i systemu KNX oraz zakresu korzystanie z sieci Ethernet i Internet przez system KNX.

Użytkownicy końcowi dowiedzą się z tego opracowania, czego mogą i powinni oczekiwać od projektantów magistralnej instalacji KNX, jakie są jej możliwości oraz czego wymagać od fachowców projektujących i wykonujących taką instancję.

W  monografii przeanalizowano możliwości wykorzystania w technologii oczyszczania wód i ścieków materiału nowej generacji, jakim są nanorurki węglowe. Zaprezentowane badania własne dotyczą usuwania syntetycznych barwników organicznych na drodze adsorpcji przy użyciu wielościennych nanorurek węglowych w wydzielonym reaktorze i układzie wielofunkcyjnym, który łączy adsorpcję z niskociśnieniową filtracją membranową. Wydajność adsorpcyjną nano-materiału węglowego względem wybranych barwników skontrastowano ze sprawnością konwencjonalnego adsorbentu w postaci węgla aktywnego. Przeprowadzone kompleksowe prace badawcze pozwoliły na matematyczny opis przebiegu procesu adsorpcji i określenie optymalnych warunków jego realizacji w rozpatrywanych układach. Ocenie poddano potencjał aplikacyjny nanorurek węglowych w oczyszczaniu wód i ścieków zawierających w swoim składzie syntetyczne barwniki organiczne.

Niniejsza monografia jest przeznaczona dla hydrogeologów, geologów, pracowników działów ochrony środowiska oraz wentylacji kopalń węgla kamiennego, a także studentów, głównie kierunku górniczego, geologicznego oraz ochrony środowiska. W monografii charakterystyka chemizmu wód i jednostki zawartości baru i ich jonów jest zgodny z klasyfikacją wód, uwzględniającą ich mineralizację, zasolenie przedstawioną w Słowniku Hydrogeologicznym podobnie jak jednostki zawartości jonu barowego i innych składników wód.