Krakowska komunikacja miejska wczoraj i dziś to fotograficzny album poświęcony zmianom, jakie na przestrzeni niemal 150 lat zaszły w krakowskiej komunikacji miejskiej. Zebrane na przestrzeni lat zdjęcia dokumentujące codzienną służbę jaką wykonuje krakowski przewoźnik, ukazują w przystępny sposób naturalny proces rozwoju komunikacji. Polecamy zarówno pasjonatom transportu miejskiego jak i wszystkim którym bliski jest Kraków.

Krajobraz z koleją. Drogi żelazne Wielkopolski

Gdy w 2022 roku Remigiusz Grochowiak zaprezentował książkę opisującą dzieje komunikacji miejskiej w Poznaniu (Kolpress 2022), z uwagi na objętość publikacji zmuszony był szereg wątków przedstawić jedynie w zarysie. Zebrane jednak wówczas szerokie archiwum materiałów umożliwiło przygotowanie kolejnej pozycji, obejmującej tym razem jedynie sześć najtrudniejszych lat z życia miejskiego przewodnika. Okres niemieckiej okupacji Poznania w latach 1939–1945 stanowi jeden z najbardziej dramatycznych rozdziałów w dziejach miasta. Czas ten naznaczony był przemocą, systemową dyskryminacją oraz cierpieniem jego mieszkańców. Tragiczne skutki okupacji dotknęły również funkcjonowanie miejskiego przedsiębiorstwa komunikacyjnego – Poznańskiej Kolei Elektrycznej – przekształconej wówczas w Posener Strassenbahn. Dotychczas w literaturze historycznej temu okresowi w dziejach poświęcano mało miejsca, głównie ze względu na brak materiałów źródłowych oraz trudność w zachowaniu obiektywizmu. Dzięki godzinom spędzonym w archiwach państwowych polskich i niemieckich, a także współpracy ze środowiskami naukowymi w Polsce, Niemczech i Holandii udało się autorowi dokładnie odtworzyć obraz tamtych dni w Poznaniu.

Książka została tematycznie podzielona na trzy bloki. Pierwszy z nich obejmuje kwestie związane z codzienną eksploatacją tras tramwajowych, rozbudową tras trolejbusowych i uruchomieniem żeglugi wodnej. W drugiej szczegółowo zostały opisane wojenne zmiany w posiadanym taborze, w tym m.in. duże zakupy używanych pojazdów z miast niemieckich, holenderskich i ukraińskich. Osobny rozdział został też poświęcony grabieży mienia i wagonów, dokonanych w Warszawie w czasie trwania i po upadku Powstania Warszawskiego.

Jednak to, co czyni tę pracę wyjątkową, to zwrócenie przez autora dużej uwagi na społeczny wymiar okupacji. Szeroko zaprezentowane zostały bowiem zarówno niemieckie raporty ukazujące życie widziane oczami okupanta, jak i wspomnienia polskich tramwajarzy, którzy przez okres okupacji pracowali w spółce –  jako konduktorzy czy motorniczowie.

Książkę kończy szczegółowy opis odbudowy miasta ze zniszczeń wojennych, zwieńczony symbolicznie obchodami 50-lecia tramwaju elektrycznego w 1948 roku. Stanowi to swoistego rodzaju klamrę opowieści o najtrudniejszych latach w dziejach przewoźnika. Opowieści, którą można również zobaczyć. Książka zawiera ponad 520 zdjęć, map, dokumentów i rozkładów jazdy, w większości wcześniej nie publikowanych.

SPIS TREŚCI:

1. Wstęp / 5
2. Eksploatacja / 14
3. Bilety / 89
4. Okupacyjna codzienność w relacjach / 97
5. Zajezdnie /142
6. Tabor tramwajowy /148
7. Tabor autobusowy / 209
8. Tabor trolejbusowy / 219
9. Statki Posener Strassenbahn / 226
10. 10. Kolejka Średzka - plan uruchomienia przewozów / 236
11. Autobusy podmiejskie / 242
12. Odbudowa ze zniszczeń wojennych / 256

Gdy pod koniec XIX wieku mały i prowincjonalny Landsberg a. Warthe (dziś Gorzów Wielkopolski) zmieniał swoje oblicze w tętniące życiem centrum gospodarczo-polityczne regionu, jednym z tego wyraźnych znaków było pojawienie się wewnętrznej komunikacji miejskiej. Niczym krwioobieg w organizmie miejskim umożliwiła ona bowiem jego harmonijny i stabilny rozwój.

 Małe i powolne omnibusy konne zostały jeszcze w XIX wieku wyparte i zastąpione tramwajami elektrycznymi, którym w dotarciu na rozrastające się na wzgórzach przedmieścia i nowe zakłady produkcyjne pomogły od 1937 roku autobusy miejskie. Krótki epizod wojenny z trolejbusami, choć potwierdził celowość ich eksploatacji w górzystym, miejskim terenie, zakończył się wraz z przyłączeniem miasta do Polski. Podjęta wówczas decyzja o postawieniu na komunikację tramwajową, jako filar komunikacji miejskiej, rzutuje do dziś na przewozową mapę miasta. W jej wyniku bowiem, to właśnie tramwaje pozostały głównym środkiem transportu wewnątrzmiejskiego, wspierane przez autobusy na rozchodzących się promieniście z centrum trasach. Obraz ten zmieniło dopiero rozpoczęcie budowy wielkich osiedli mieszkaniowych na Górczynie, dla których autobus pozostał jedynym środkiem komunikacji z centrum. Planowana już od lat siedemdziesiątych XX wieku budowa linii tramwajowej wzdłuż ulicy Piłsudskiego, mimo pozostawienia rezerwy terenowej pod przyszłe torowisko, jest wciąż odwlekana w czasie.

 Przez wszystkie lata istnienia, diametralnie zmienił się eksploatowany w mieście tabor. Skromne, dwuosiowe wagony, z otwartymi peronami i drewnianymi ławkami w przedziale pasażerskim, zostały w latach siedemdziesiątych zastąpione wagonami szybkobieżnymi, te zaś w XXI wieku ustąpiły na rzecz nowoczesnych, przegubowych wagonów niskopodłogowych, wyposażonych zgodnie z najnowszymi, ówczesnymi możliwościami techniki. Analogiczną metamorfozę przeszedł tabor autobusowy. Zaznaczyć to jednak warto, że w przypadku tej trakcji, znacznej modyfikacji uległ w ostatnich latach również system napędu. Konieczność rezygnacji z oleju napędowego sprawiła, że coraz więcej autobusów we flocie napędzanych było hybrydowo, bądź też już całkowicie elektrycznie.

 Przyszłość komunikacji miejskiej w Gorzowie rysuje się w stabilnych barwach. Zmodernizowana sieć tramwajowa, z wyremontowanymi torowiskami i nowym taborem jest optymistyczną odpowiedzią na zmieniające się potrzeby przewozowe mieszkańców centrum. Dla rozbudowujących się przedmieść nowoczesną ofertę mają natomiast klimatyzowane i w pełni niskopodłogowe autobusy, zarówno miejskiego przewoźnika, jak i innych firm, realizujących z powodzeniem od wielu lat uzupełniający transport podmiejski. Otrzymywane od wielu lat również certyfikaty i nagrody pozwalają mieć nadzieję, że Miejski Zakład Komunikacji, nie zapominając o swoich korzeniach, pozostanie nadal na dynamicznej i nowoczesnej drodze rozwoju w przyszłości.

W książce przedstawiono historię 46 kolei wąskotorowych na ziemiach dawnych Kresów Wschodnich II Rzeczpospolitej Polskiej od ich początków po ostatnie lata eksploatacji. Są to mozolnie gromadzone przez wiele lat okruchy ich historii ocalałe w różnych źródłach, zbiorach archiwalnych i prywatnych, literaturze, prasie i pamiętnikach, a ostatnio także w internecie. Dwie wojny światowe, wielokrotne zmiany władców tych ziem, a także przesiedlenie po II wojnie światowej ludności polskiej i ukraińskiej ze wschodu na zachód uszczupliły źródła tak, że dokładny obraz tej historii nie jest możliwy, ale pozwala ją przynajmniej we fragmentach pokazać. Jej początki to budowa pierwszych kolei leśnych w Karpatach Wschodnich w latach 90. XIX wieku poprzez uruchomienie Kolei Święciańskiej w 1893 roku po lata I wojny światowej, kiedy z wielkim rozmachem i znacznym wysiłkiem żołnierzy i jeńców wojennych na bezdrożach Wileńszczyzny, Polesia, Wołynia i Huculszczyzny po obu stronach frontu pośpiesznie budowano mnóstwo wojskowych kolei polowych, aż do połowy lat 20. XX wieku, czasów zagospodarowywania i uprzemysłowienia ziem wschodnich II RP.

Coraz większe znaczenie na mapie komunikacyjnej kraju odgrywa transport kolejowy. Maciej Kruszyna w niniejszej publikacji opisał aż 28 systemów kolejowych – tych istniejących jak i planowanych.

Kolejny tom o malowniczo położonych liniach lokalnych w Małopolsce niestety w części już zlikwidowanych lub pozbawionych planowego ruchu pasażerskiego. Tytuł obejmuje historię linii: Siersza Wodna-Trzebinia-Wadowice-Skawce, Bolęcin-Jaworzno. Jej autor - Marek Ćwikła - pracował nad tym tytułem wiele lat, zbierając źródła, dokumenty i ilustracje w wielu miejscach. 

Oddajemy do rąk czytelników książkę o lokalnej, malowniczo położonej linii kolejowej z Bielska Białej do Kalwarii. Dzieje tej linii kolejowej są typowym przykładem rozwoju i późniejszej utraty znaczenia kolei lokalnej, położonej nieco na uboczu najważniejszych szlaków kolejowych PKP. Jej autor - Marek Ćwikła - pracował nad tym tytułem wiele lat, zbierając źródła, dokumenty i ilustracje w wielu miejscach. Efekty tego są imponujące.

W książce omówiono przepisy dotyczące budowy i eksploatacji kolei linowych i wyciągów narciarskich. Opisano budowę podzespołów i elementów oraz zasady obsługi i konserwacji.
Książka adresowana jest do osób obsługujących i konserwujących urządznia kolei linowych i wyciągów narciarskich oraz do innych osób związanych z ich eksploatacją.